ZAKON ZA NARODNATA BANKA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA
("Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" br.3 od 22 januari 2002 god.)
I. OP[TI ODREDBI
^len 1
So ovoj zakon se ureduva raboteweto i organizacijata na Narodnata banka na Republika Makedonija (vo natamo{niot tekst: Narodna banka).
^len 2
Narodnata banka e centralna banka na Republika Makedonija.
Narodnata banka e edinstvena emisiona banka vo Republika Makedonija.
^len 3
Osnovna cel na Narodnata banka e odr`uvawe na cenovnata stabilnost.
Narodnata banka ja poddr`uva ekonomskata politika na zemjata i finansiskata stabilnost na zemjata, bez da se zagrozi ostvaruvaweto na osnovnata cel, po~ituvaj}i gi na~elata na pazarnata ekonomija.
^len 4
Narodnata banka e nezavisna vo ostvaruvawe na funkciite dovereni so ovoj i drugi zakoni.
Pri ostvaruvaweto na funkciite Narodna banka i ~lenovite na organite nadle`ni za donesuvawe na odluki ne baraat i ne dobivaat instrukcii od organite na dr`avnata vlast i organite na dr`avnata uprava.
^len 5
Narodnata banka e pravno lice, vo celosna dr`avna sopstvenost, so finansiska i administrativna samostojnost.
^len 6
Narodna banka gi izvr{uva svoite aktivnosti na teritorijata na Republika Makedonija.
Sedi{teto na Narodnata banka e vo Skopje.
Pe~atot na Narodnata banka go sodr`i nazivot na Narodnata banka na makedonski jazik i grbot na Republika Makedonija.
II. KAPITAL NA NARODNATA BANKA
^len 7
Kapitalot na Narodnata banka se sostoi od osnoven kapital i op{ti rezervi.
Kapitalot na Narodnata banka ne mo`e da se prenesuva ili da e predmet na bilo kakvo optovaruvawe.
^len 8
Osnovniot kapital na Narodnata banka iznesuva 1.254.717.815,50 denari i mo`e da se zgolemuva so rasporeduvawe na neto dobivkata.
Za zgolemuvawe na osnovniot kapital na Narodnata banka potrebna e prethodna soglasnost od Vladata na Republika Makedonija.
^len 9
Op{tite rezervi na Narodna banka se formiraat i koristat na na~in utvrden so ovoj zakon.
III. FUNKCII NA NARODNATA BANKA
^len 10
Narodnata banka, vo ramkite na svoite prava i odgovornosti, gi vr{i slednive funkcii:
- ja izgotvuva i ja sproveduva monetarnata politika;
- ja regulira op{tata likvidnost na bankarskiot sistem;
- ja regulira likvidnosta vo pla}awata sprema stranstvo;
- ja sproveduva politikata na devizniot kurs na denarot;
- upravuva i rakuva so deviznite rezervi;
- go ureduva platniot sistem, vo soglasnost so zakon;
- gi koordinira pla}awata i poramnuvawata na smetkite me|u bankite i vr{i distribucija na gotovina;
- vr{i supervizija na bankite i {tedilnicite;
- izdava kni`ni i kovani pari;
- otkupuva retki i originalni moneti od tloto na Republika Makedonija;
- vr{i raboti za smetka na organite na dr`avnata vlast i organite na dr`avnata uprava i
- ja pretstavuva Republika Makedonija vo me|unarodnite finansiski institucii, soglasno so ovoj zakon.
^len 11
Za ostvaruvawe na funkciite od ~lenot 10 na ovoj zakon, Narodnata banka gi opredeluva instrumentite i merkite.
1. Monetarna politika
1.1. Operacii na finansiskite pazari
^len 12
Narodnata banka u~estvuva na finansiskite pazari za ostvaruvawe na osnovnata cel preku:
- direktno kupuvawe i prodavawe na finansiski instrumenti;
- dogovori za reotkup na finansiski instrumenti i
- kupuvawe i prodavawe na blagorodni metali.
1.2. Zadol`itelna rezerva
^len 13
Narodnata banka ja definira osnovata za presmetuvawe i izdvojuvawe na zadol`itelnata rezerva na bankite i {tedilnicite, go propi{uva procentot na zadol`itelnata rezerva, na~inot i rokovite za presmetuvawe i izdvojuvawe na zadol`itelna rezerva i uslovite za koristewe na zadol`itelna rezerva.
Narodnata banka ja utvrduva visinata na kamatnite stapki po koi se presmetuva i pla}a kamatata na izdvoenata zadol`itelna rezerva na bankite i {tedilnicite kaj Narodnata banka.
^len 14
Vo slu~aj na neispolnuvawe na obvrskata za izdvojuvawe na zadol`itelna rezerva, odnosno nepo~ituvawe na uslovite za koristewe na zadol`itelna rezerva, Narodnata banka primenuva kazneni kamatni stapki i izrekuva merki utvrdeni so ovoj i drug zakon.
1.3. Emisija na hartii od vrednost
^len 15
Za celite na monetarnata politika, Narodnata banka mo`e da izdava hartii od vrednost.
Narodnata banka gi opredeluva subjektite i uslovite za trguvawe so hartiite od vrednost od stavot 1 na ovoj ~len.
1.4. Kreditni operacii
^len 16
Narodnata banka mo`e da odobruva kratkoro~ni krediti na banki i {tedilnici vo zemjata pod uslov kreditot da e osiguran so instrumenti za obezbeduvawe.
Narodnata banka gi utvrduva uslovite za sklu~uvawe na dogovori za kredit i vidovite i uslovite za koristewe na instrumentite za obezbeduvawe.
1.5. Kamatna politika
^len 17
Narodnata banka samostojno gi opredeluva i objavuva sopstvenite kamatni stapki.
2. Odr`uvaweto na likvidnosta vo pla}awata sprema stranstvo
^len 18
Narodnata banka u~estvuva vo izgotvuvaweto na proekcijata na platniot bilans na Republika Makedonija i go sledi nejzinoto izvr{uvawe.
^len 19
Narodnata banka, vo soglasnost so proekcijata na platniot bilans, gi sledi kreditnite odnosi so stranstvo.
Dokolku utvrdi otstapuvawa od proekcijata na platniot bilans, Narodnata banka ja informira Vladata na Republika Makedonija i predlaga merki za spre~uvawe, odnosno otstranuvawe na pri~inite koi pridonesuvaat za otstapuvawe od proekcijata na platniot bilans.
2.1. Politika na devizniot kurs
^len 20
Narodnata banka, po prethodna soglasnost od Vladata na Republika Makedonija, ja utvrduva politikata na devizniot kurs na denarot.
Narodnata banka ja sproveduva politikata na devizniot kurs na denarot vo soglasnost so ostvaruvaweto na osnovnata cel.
^len 21
Narodnata banka ja sproveduva politikata na devizniot kurs na denarot, preku:
- kupuvawe i prodavawe, devizi, hartii od vrednost vo stranska valuta i blagorodni metali i
- bankarski operacii so doma{ni i stranski institucii.
^len 22
Narodnata banka, vo svoe ime i za svoja smetka, mo`e da se zadol`uva vo stranstvo so kratkoro~ni krediti do edna godina, do 3% od visinata na neto deviznite rezervi.
Narodnata banka vo svoe ime, a za smetka na Republika Makedonija, mo`e da se zadol`uva samo vrz osnova na zakon.
^len 23
Zaradi odr`uvawe na likvidnosta vo pla}awata sprema stranstvo, Narodna banka mo`e da propi{e obvrska na ovlastenite banki da dr`at opredelen iznos na likvidni devizni sredstva i drugi merki za koi e ovlastena so zakon.
^len 24
Narodnata banka vr{i nadzor na deviznoto rabotewe na bankite i menuva~kite raboti na menuva~nicite.
Narodnata banka vr{i posreden nadzor i na drugite rezidenti, soglasno so Zakonot za deviznoto rabotewe.
Dokolku preku nadzorot se utvrdat nezakonitosti i nepravilnosti vo raboteweto na subjektite od stavovite 1 i 2 na ovoj ~len, Narodnata banka prezema merki soglasno ovoj i drug zakon.
2.2. Upravuvawe i rakuvawe so deviznite rezervi na Republika Makedonija
^len 25
Narodnata banka upravuva i rakuva so deviznite rezervi na Republika Makedonija.
^len 26
Deviznite rezervi na Republika Makedonija so koi rakuva Narodnata banka se dr`at vo zemjata vo trezorot na Narodnata banka vo konvertibilna stranska valuta, zlato i stranski dr`avni hartii od vrednost i na smetka vo stranstvo vo vid na depoziti vo devizi, zlato i stranski hartii od vrednost.
^len 27
Ministerot za finansii i guvernerot na Narodnata banka sklu~uvaat dogovor za upravuvawe i rakuvawe so deviznite rezervi na Republika Makedonija.
^len 28
Plasiraweto i ~uvaweto na deviznite rezervi se vr{i spored kriteriumite na sigurnost, likvidnost i rentabilnost, pri {to se ima predvid ro~nata i valutnata struktura na pla}awata sprema stranstvo.
3. Platen sistem
^len 29
Narodnata banka gi koordinira pla}awata i poramnuvawata na smetkite me|u bankite i vr{i distribucija na gotovina na bankite.
Narodnata banka vr{i nadzor nad zakonitosta i funkcioniraweto na platniot sistem vo soglasnost so ovoj i drugi zakoni.
Narodnata banka otvora i vodi smetki na banki, trezorska smetka, smetki na fondovi, depozitni smetki na brokerski dru{tva i drugi smetki koi so zakon e propi{ano da se vodat vo Narodnata banka i vr{i pla}awe od smetkite.
^len 30
Narodnata banka e agent na organite na dr`avnata vlast vo platniot promet so stranstvo.
4. Supervizija
^len 31
Za obezbeduvawe i odr`uvawe na siguren i stabilen bankarski sistem, po~ituvaj}i gi me|unarodnite standardi, Narodnata banka donesuva odluki i propi{uva metodologii i standardi.
Guvernerot na Narodnata banka, propi{uva podetalen na~in na vodewe na smetkovodstvo na bankite i {tedilnicite, vo soglasnost so propisite za smetkovodstvoto i op{to prifatenite smetkovodstveni standardi.
^len 32
Narodnata banka vr{i supervizija na bankite i {tedilnicite.
So supervizijata Narodnata banka ja ocenuva usoglasenosta na raboteweto na bankite i {tedilnicite so propisite i supervizorskite standardi.
Supervizijata se vr{i posredno, preku permanentno vonterensko sledewe na dokumentacijata {to bankite i {tedilnicite ja dostavuvaat do Narodnata banka i neposredno, so terenska kontrola vo samata banka i {tedilnica, preku celosna ili delumna kontrola na raboteweto na bankata i {tedilnicata.
Bankite i {tedilnicite se dol`ni po barawe na Narodnata banka da ja dostavuvaat potrebnata dokumentacija i podatoci za vr{ewe na supervizijata od ovoj ~len.
Narodnata banka vr{i nadzor i na raboteweto na subjektite koi soglasno so Zakonot za bankite se smetaat za povrzani so bankite.
^len 33
Dokolku so supervizijata od ~lenot 32 na ovoj zakon se utvrdi nepridr`uvawe na bankite, odnosno {tedilnicite kon propi{anite standardi i se konstatiraat neurednosti i nepravilnosti vo sproveduvaweto na propisite, guvernerot e dol`en da prezeme merki protiv bankata, odnosno {tedilnicata i da opredeli rokovi za usoglasuvawe so standardite i za otstranuvawe na utvrdenite neurednosti i nepravilnosti.
^len 34
Pokraj merkite od ~lenovite 85 i 86 od Zakonot za bankite guvernerot, so re{enie, mo`e da gi prezeme i slednive merki:
1) zabrana za vr{ewe na del ili site finansiski aktivnosti;
2) ograni~uvawe na koristewe sredstva od primarnata emisija;
3) ograni~uvawe na porastot na plasmanite;
4) zapirawe na vr{ewe na devizno-valutni i menuva~ki raboti vo zemjata;
5) isklu~uvawe od u~estvo na devizniot pazar;
6) zapirawe na pla}awata kon stranstvo, osven pla}awata po pristignati obvrski i
7) ograni~uvawe na zadol`uvaweto vo stranstvo.
Narodnata banka vr{i nadzor nad sproveduvaweto na merkite od stavot 1 na ovoj ~len.
Guvernerot mo`e da ovlasti rabotnik od Narodnata banka koj }e vr{i nadzor nad sproveduvawe na merkite i vo samata banka.
Protiv re{enie od stavot 1 na ovoj ~len mo`e da se podnese `alba do Sovetot na Narodnata banka vo rok od osum dena od denot na priemot na re{enieto.
@albata protiv re{enieto od stavot 1 na ovoj ~len ne go zadr`uva re{enieto od izvr{uvawe.
^len 35
Narodnata banka utvrduva nastanuvawe na sostojba na nelikvidnost na banka i {tedilnica i prezema merki.
Narodnata banka mo`e da ja isklu~i od platniot promet bankata ili {tedilnicata koja e nelikvidna.
Narodnata banka so odluka gi utvrduva uslovite za prezemawe merki i za isklu~uvawe od platniot promet na nelikvidna banka i {tedilnica.
Za isklu~uvawe od platniot promet zaradi nelikvidnost na bankata ili {tedilnicata, Narodna banka gi izvestuva:
- Sobranieto na bankata, odnosno {tedilnicata;
- Klirin{kata ku}a i
- Centralniot depozitar za hartii od vrednost.
^len 36
Dokolku, i pokraj prezemenite merki od ~lenot 34 stav 1 na ovoj zakon, finansiskata sostojba vo bankata ili {tedilnicata ne se podobri, guvernerot donesuva re{enie so koe na bankata, odnosno {tedilnicata i se ukinuva dozvolata za osnovawe i rabota.
^len 37
Narodna banka ne odgovara za {tetite sprema treti lica {to mo`at da nastanat poradi merkite za za~uvuvawe na stabilnosta i sigurnosta na oddelna banka i {tedilnica ili bankarskiot sistem vo celina, prezemeni od strana na supervizijata, osven vo slu~aite koga supervizijata gi pre~ekorila ovlastuvawata propi{ani so zakon.
Supervizorot ili lice koe pove}e ne e supervizor (promena na rabotno mesto, penzija) ne odgovara za {tetite sprema treti lica {to mo`at da nastanat poradi merkite za za~uvuvawe na stabilnosta i sigurnosta na oddelna banka i {tedilnica ili bankarskiot sistem vo celina, osven vo slu~aite koga supervizorot ili liceto e osuden za krivi~no delo vo vrska so raboteweto so pravosilna presuda.
Dokolku liceto od stavot 2 na ovoj ~len e oslobodeno od odgovornost, tro{ocite predizvikani od vodewe na sudska postapka protiv nego gi podnesuva Narodnata banka.
^len 38
Narodnata banka mo`e da razmenuva informacii so supervizorski organi na drugi zemji za supervizijata na me|unarodno aktivni banki.
Narodnata banka mo`e da odobri terenska kontrola na stranska banka, podru`nica na stranska banka i filijala na stranska banka vo Republika Makedonija od strana na supervizorskite organi na zemjata vo koja se nao|a sedi{teto na bankata osnova~.
Primerok od zapisnikot od izvr{enata kontrola od stavot 2 na ovoj ~len, zadol`itelno se dostavuva do Narodnata banka vo rok od dva meseca od izvr{enata kontrola.
Za ostvaruvawe na pravoto od stavovite 1 i 2 od ovoj ~len, Narodna banka bara od supervizorskite organi od drugite zemji da obezbedat pravna i operativna sposobnost za obezbeduvawe doverlivost na podatocite.
Informaciite od stavot 1 na ovoj ~len i zapisnikot od stavot 3 na ovoj ~len pretstavuvaat slu`bena tajna.
^len 39
Za izvr{uvawe na funkciite predvideni so ovoj zakon, Narodna banka mo`e da bara podatoci za sopstvenosta na hartiite od vrednost koi se ~uvaat kaj Centralniot depozitar za hartii od vrednost .
5. Vospostavuvawe informativen sistem
^len 40
Za izvr{uvawe na funkciite, Narodnata banka pribira, obrabotuva, objavuva i distribuira podatoci i informacii.
Narodnata banka gi prodi{uva na~inot i obemot na pribirawe i na obrabotka, distribuirawe i objavuvawe na pribranite podatoci i informacii.
^len 41
Narodnata banka i Ministerstvoto za finansii razmenuvaat podatoci i informacii relevantni za funkcionirawe na monetarniot i finansiskiot sistem.
Podatocite i informaciite za poedine~ni fizi~ki i pravni lica, dobieni vo vrska so izvr{uvawe na funkciite na Narodnata banka, pretstavuvaat slu`bena tajna.
6. Izdavawe na kni`ni i kovani pari
^len 42
Narodnata banka ima isklu~ivo pravo da izdava kni`ni i kovani pari, koi se denominirani vo denari i pretstavuvaat zakonsko sredstvo za pla}awe vo Republika Makedonija.
Narodnata banka gi utvrduva apoenite i osnovnite belezi na kni`nite i kovanite pari {to gi izdava.
^len 43
Izrabotkata i distribucijata na kni`nite i kovanite pari od ~len 42 na ovoj zakon e vo nadle`nost na Narodnata banka.
^len 44
Narodnata banka gi povlekuva od optek kni`nite i kovanite pari koi prestanale da bidat zakonsko sredstvo za pla}awe.
Povlekuvaweto i zamenata na kni`nite i kovanite pari se vr{i vo rokovi i na na~in utvrden so odluka na Narodnata banka.
Narodnata banka e dol`na vo javno glasilo da ja objavi odlukata za rokovite i na~inot za povlekuvawe i zamena na kni`nite i kovanite pari.
Po istekot na javno objaveniot rok, kni`nite i kovanite pari koi se povlekuvaat od optek, prestanuvaat da bidat zakonsko sredstvo za pla}awe.
^len 45
Narodnata banka gi zamenuva kni`nite i kovanite pari {to stanale nepogodni za promet, pod uslovi i na~in {to taa }e gi opredeli.
^len 46
Falsifikuvanite kni`ni i kovani pari se predmet na odzemawe bez nadomest.
Guvernerot na Narodnata banka, vo soglasnost so ministerot za vnatre{ii raboti, gi prop{nuva principite i procedurite za utvrduvawe na falsifikuvani kni`ni i kovani pari i procedurite {to sledat.
Narodnata banka ima ekskluzivno pravo da dava ekspertsko mislewe za avtenti~nosta na kni`nite i kovanite pari denominirani vo denari.
^len 47
Narodna banka, vo soglasnost so Vladata na Republika Makedonija,
go utvrduva najniskiot apoen vo prometot so koj se zaokru`uva krajnata presmetka vo
gotovinskiot i bezgotovinskiot platen promet, kako i vo delovnite knigi.
^len 48
Vladata na Republika Makedonija donesuva odluka za izdavawe kni`ni pari za vonredni potrebi na Republikata nastanati poradi voena sostojba.
^len 49
Narodnata banka izdava prigodni kovani pari vo soglasnost so zakon.
7. Raboti za smetka na organite na dr`avnata vlast i organite na dr`avnata uprava
^len 50
Narodnata banka, za smetka na organite na dr`avnata vlast i organite na dr`avnata uprava, mo`e da vr{i depozitni raboti, plasman i trguvawe so hartii od vrednost, platen promet i drugi finansiski aktivnosti, soglasno so ovoj i drug zakon.
^len 51
Narodnata banka ne odobruva pozajmici ili krediti na organite na dr`avnata vlast i organite na dr`avnata uprava.
Narodnata banka ne garantira za prezemenite obvrski na organite od stavot 1 na ovoj ~len i ne kupuva direktno nivni dol`ni~ki instrumenti.
^len 52
Odredbite od ~len 51 ne se odnesuvaat na:
- finansirawe na obvrskite na Republika Makedonija sprema Me|unarodniot monetaren fond i
- krediti ili pozajmici so rok na dostasuvawe do eden den, bez mo`nost za obnovuvawe i prodol`uvawe.
8. Pretstavuvawe na Republika Makedonija vo me|unarodni finansiski institucii
^len 53
Narodnata banka ~lenuva vo Bankata za me|unarodni poramnuvawa i vo drugi me|unarodni finansiski institucii i organizacii.
IV. ODNOSI NA NARODNATA BANKA SO SOBRANIETO NA REPUBLIKA MAKEDONIJA
^len 54
Narodnata banka ja dostavuva odlukata za celite na monetarnata politika do Sobranieto na Republika Makedonija. Sostaven del na odlukata e proekcijata na monetarnata politika.
Odlukata za celite na monetarnata politika i proekcijata na monetarnata politika, Narodnata banka gi objavuva najdocna dva meseci po nivnoto donesuvawe od strana na Sovetot na Narodnata banka.
^len 55
Narodnata banka podnesuva do Sobranieto na Republika Makedonija:
1) polugodi{en i godi{en izve{taj za raboteweto;
2) polugodi{en i godi{en izve{taj za supervizija i prezemeni merki sprema bankite i {tedilnicite i
3) polugodi{en i godi{en izve{taj za rakuvawe so deviznite rezervi.
Izve{taite od stavot 1 to~ka 1 na ovoj ~len Narodnata baika e dol`na da gi objavi najdocna {est meseci od istekot na periodot za koj se izgotveni.
V. ORGANI NA NARODNATA BANKA
^len 56
Organi na Narodnata banka se: Sovetot na Narodnata banka i guvernerot na Narodnata banka.
1. Sovet na Narodnata banka
^len 57
Sovetot na Narodnata banka go so~inuvaat guvernerot na Narodnata banka, dvajca viceguverneri i {est ~lenovi. Dvajca od ~lenovite se profesionalno anga`irani vo Sovetot na Narodnata banka.
Sobranieto na Republika Makedonija pri imenuvaweto na ~lenovite na Sovetot na Narodnata banka odlu~uva koi od niv }e bidat profesionalno anga`irani vo Sovetot na Narodnata banka.
^len 58
^lenovite na Sovetot na Narodnata banka se dr`avjani na Republika Makedonija, imaat visoko obrazovanie i se so profesionalno iskustvo vo finansiskata ili pravnata sfera.
^len na Sovetot na Narodnata banka ne mo`e da bide:
- ~len na organite na banka ili {tedilnica;
- vraboten vo banka ili {tedilnica;
- lice na rakovodno mesto vo banka ili {tedilnica nad koja e povedena ste~ajna postapka;
- funkcioner koj rakovodi so dr`aven organ, javno pretprijatie ili lokalna samouprava;
- lice na koe mu e izre~ena merka na bezbednost zabrana na vr{ewe profesija, dejnost ili dol`nost;
- ~len na organi na upravuvawe so sindikat;
- neto dol`nik ili pretstavnik na neto dol`nik vo banka ili {tedilnica;
- rakovodno lice na dru{tvo koe ima mnozinska sopstvenost na banka i
- akcioner so nad 10% od akciite ili udelite so pravo na upravuvawe vo banka ili {tedilnica.
^len na Sovetot na Narodnata banka i viceguvernerot koj ne e ~len na Sovetot na Narodnata banka ne mo`at da bidat na rakovodni mesta, da se vrabotat ili da osnovaat banka ili {tedilnica edna godina po zavr{uvaweto na nivniot mandat ili otpovikuvaweto.
Lice koe e ~len na politi~ka partija mo`e da bide ~len na Sovetot na Narodnata banka samo dokolku po sopstvena volja se povle~e od partijata za vreme na mandatot vo Sovetot na Narodnata banka.
^len 59
Pretsedatel na Sovetot na Narodnata banka e guvernerot na Narodnata banka. Vo otsustvo na guvernerot, funkcijata pretsedatel na Sovetot ja vr{i viceguverner ~len na Sovetot na Narodnata banka koj od strana na guvernerot e ovlasten da go zamenuva.
^len 60
^lenovite na Sovetot na Narodnata banka, osven viceguvernerite, gi imenuva Sobranieto na Republika Makedonija, na predlog na pretsedatelot na Republika Makedonija, za period od sedum godini.
^lenovite na Sovetot na Narodnata banka, osven guvernerot i viceguvernerite, nemaat pravo na posledovatelen izbor.
Mandatot na ~len na Sovetot na Narodnata banka prestanuva:
- po istekrt na 7 godini od denot koga e imenuvan;
- vo slu~aj na smrt;
- vo slu~aj na negova ostavka;
- vo slu~ajna otpovikuvawe.
^len na Sovetot na Narodnata banka mo`e da bide otpovikan:
- vo slu~aj koga e osuden za krivi~no delo;
- koga od strana na sudot mu e izre~ena merka na bezbednost zabrana na vr{ewe na profesija, dejnost ili dol`nost na rakovodno lice vo institucija;
- vo slu~aj na dolgotrajna te{ka bolest, koja go spre~uva vo izvr{uvaweto na svoite obvrski;
- ako ja izgubil delovnata sposobnost i
- ako ja izvr{uva funkcijata na na~in {to e {teten na interesite na Narodna banka.
Otpovikuvaweto na ~len na Sovetot na Narodnata banka se vr{i spored istata postapka kako i za negovo imenuvawe.
^len 61
Sovetot na Narodnata banka i sekoj negov ~len se odgovorni pred Sobranieto na Republika Makedonija za ostvaruvawe na funkciite i zada~ite na Narodnata banka utvrdeni so ovoj i so drug zakon.
^len 62
^lenovite koi se profesionalno anga`irani vo Sovetot na Narodnata banka primaat plata vo visina na prose~nata plata na viceguvernerite, a drugite nadvore{ni ~lenovi na Sovetot na Narodnata banka primaat nadomestok vo visina od edna tretina od platata na guvernerot.
^lenovite na Sovetot na Narodnata banka se dol`ni najmalku edna{, na po~etokot na sekoja godina, da dadat izjava za postoewe ili nepostoewe na konflikt na interesi.
Dokolku poradi postoewe na konflikt na interesi objektivnosta na ~len na Sovetot na Narodnata banka e dovedena vo pra{awe, ~lenot na Sovetot e dol`en da dade izjava pred odlu~uvaweto po toa pra{awe i da se izzeme od odlu~uvaweto.
^len 63
Sovetot na Narodnata banka odlu~uva na sednici. Ministerot za finansii mo`e da prisustvuva na sednicite na Sovetot na Narodnata banka i da u~estvuva vo diskusiite, bez pravo na glas.
Na sednicite na Sovetot na Narodnata banka mo`at, po pokana da prisustvuvaat i drugi lica.
^len 64
Sovetot na Narodnata banka:
1) ja donesuva odlukata za celite na monetarnata politika;
2) gi donesuva merkite i instrumentite za realiziraweto na monetarnata politika i go sledi nejzinoto realizirawe;
3) ja utvrduva politikata na devizniot kurs na denarot, po prethodno dobiena soglasnost od Vladata na Republika Makedonija;
4) go donesuva Finansiskiot plan i Godi{nata smetka na Narodnata banka;
5) go donesuva Statutot na Narodnata banka;
6) odlu~uva za izdavawe i za pu{tawe vo optek na novi apoeni na kni`ni i kovani pari, kako i za povlekuvawe od optek na kni`ni i kovani pari;
7) gi utvrduva na~inot i uslovite za kupuvawe i proda`ba na zlato i drugi blagorodni metali;
8) odlu~uva za vospostavuvawe na numizmati~ka zbirka na retki i originalni moneti od tloto na Republika Makedonija;
9) gi utvrduva pravilata i standardite za izvr{uvawe na nadzor i supervizija;
10) gi utvrduva vidovite i uslovite za koristewe na instrumentite za obezbeduvawe na krediti {to se odobruvaat na bankite i {tedilnicite;
11) ja utvrduva visinata, namenite i na~inot na koristewe na osnovniot kapital;
12) odlu~uva za plasiraweto na deviznite rezervi;
13) go usvojuva polugodi{niot i godi{niot izve{taj;
14) ja utvrduva edvnstvenata tarifa spored koja se naplatuvaat nadomestocite za uslugite {to gi vr{i Narodnata banka;
15) vr{i izbor na ovlasteno dru{tvo za revizija i go usvojuva izve{tajot na revizijata na Narodna banka;
16) donesuva programa za rabota na slu`bata za vnatre{na revizija;
17) izbira i razre{uva direktor na slu`bata za vnatre{na revizija i odlu~uva za rabotniot odnos na direktorot po negoviot prestanok;
18) ja nadgleduva rabotata na slu`bata za vnatre{na revizija i gi usvojuva izve{taite za raboteweto na slu`bata;
19) odlu~uva po `albi protiv re{enija doneseni od guvernerot;
20) go usvojuva polugodi{niot i godi{niot izve{taj za supervizija i prezemenite merki;
21) go usvojuva polugodi{niot i godi{niot izve{taj za rakuvawe so deviznite rezervi i
22) odlu~uva za drugi pra{awa {to so zakon se staveni vo nadle`nost na Narodnata banka, a koi ne se vo nadle`nost na guvernerot na Narodnata banka.
^len 65
Odlukite na Sovetot na Narodnata banka od ~lenot 64 to~ki 5, 7, 8, 10 i 12 na ovoj zakon zadol`itelno se objavuvaat vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".
^len 66
Sovetot na Narodnata banka donesuva Delovnik za svojata rabota.
^len 67
Sovetot na Narodnata banka odlu~uva so prosto mnozinstvo na glasovi na site ~lenovi na Sovetot na Narodnata banka.
Sovetot na Narodnata banka mo`e polnopravno da odlu~uva vo prisustvo na najmalku {est ~lena na Sovetot na Narodnata banka, me|u koi zadol`itelno guvernerot ili viceguvernerot ovlasten da go zamenuva.
Za odlukata za celite na monetarnata politika, Sovetot na Narodnata banka odlu~uva so pove}e od dve tretini od vkupniot broj na site ~lenovi.
Ako Sovetot na Narodnata banka pri odlu~uvaweto od stavovite 1 i 2 na ovoj ~len ne izglasa, odnosno ne donese odluka, a guvernerot na Narodnata banka oceni deka poradi nedonesuvaweto na odlukata mo`e da nastanat zna~itelni naru{uvawa vo ostvaruvaweto na osnovnata cel, za toa mu dostavuva izve{taj na Sobranieto na Republika Makedonija so poedine~ni mislewa na ~lenovite na Sovetot na Narodnata banka i ja donesuva odlukata za koja ne e postignata soglasnost.
Sobranieto na Republika Makedonija, na prvata naredna sednica donesuva kone~na odluka za spornite pra{awa od stav 4 na ovoj ~len.
Vo slu~aj na `alba protiv re{enie na guvernerot, Sovetot na Narodnata banka odlu~uva bez prisustvo na guvernerot i viceguvernerite.
^lenovite na Sovetot na Narodnata banka koi imaat pravo da odlu~uvaat po `alba protiv re{enie na guvernerot, od svoite redovi, izbiraat pretsedava~ koj pretsedava so sednicite na Sovetot na Narodnata banka na koi se odlu~uva po `alba.
Pri odlu~uvaweto od stavot 6 na ovoj ~len potrebno e najmalku pet ~lena na Sovetot da prisustvuvaat na sednicata, a odlukite se donesuvaat so prosto mnozinstvo od prisutnite ~lenovi.
Vo slu~aj na ednakov broj glasovi pri odlu~uvaweto od stavot 6 na ovoj ~len, pretsedava~ot na Sovetot na Narodnata banka ima odlu~uva~ki glas.
2. Guverner
^len 68
Guvernerot na Narodnata banka ja pretstavuva Narodnata banka.
Guvernerot na Narodnata banka donesuva odluki i drugi op{ti akti od oblasta na raboteweto na Narodnata banka {to so ovoj zakon ne se staveni vo nadle`nost na Sovetot na Narodnata banka i za donesenite odluki i drugi op{ti akti go izvestuva Sovetot na Narodnata banka, na prvata naredna sednica.
^len 69
Guvernerot na Narodnata banka e ovlasten da donesuva upatstva za edinstvena primena na aktite na Sovetot na Narodnata banka doneseni vrz osnova na ~lenovite 64 i 68 od ovoj zakon.
Upatstvata i drugite propisi doneseni od guvernerot, koi {to se odnesuvaat na raboteweto na bankite se dostavuvaat za objavuvawe vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" vo rok od tri dena od denot na vleguvaweto vo sila na upatstvoto.
^len 70
Guvernerot i viceguvernerite na Narodnata banka gi imenuva i razre{uva Sobranieto na Republika Makedonija, po predlog na pretsedatelot na Republika Makedonija, za period od sedum godini, so pravo na u{te eden posledovatelen izbor.
Mandatot na guvernerot prestanuva:
- po istekot na sedum godini od denot koga e imenuvan;
- vo slu~aj na smrt;
- vo slu~aj na negova ostavka i vo slu~aj na otpovikuvawe.
Guvernerot mo`e da bide otpovikan:
- vo slu~aj koga e osuden za krivi~no delo;
- koga od strana na sudot mu e izre~ena merka na bezbednost zabrana na vr{ewe na profesija, dejnost ili dol`nost na rakovodno lice vo institucijata;
- vo slu~aj na dolgotrajna te{ka bolest, koja go spre~uva vo izvr{uvaweto na svoite obvrski;
- ako ja izgubil delovnata sposobnost i
- ako ja izvr{uva funkcijata na na~in {to e {teten na interesite na Narodnata banka.
Otpovikuvaweto na guvernerot se vr{i spored istata postapka, kako i za negovo imenuvawe.
^len 71
Guvernerot na Narodnata banka za svojata rabota e odgovoren pred Sobranieto na Republika Makedonija.
^len 72
Vo Narodnata banka se imenuvaat trojca viceguverneri.
Od redot na viceguvernerite ~lenovi na sovetot, guvernerot ovlastuva eden koj }e go zamenuva.
So Statutot na Narodnata banka se opredeluva koi raboti od svojot delokrug guvernerot mo`e da gi prenese na viceguvernerite.
Pri imenuvaweto na viceguvernerite, Sobranieto na Republika Makedonija odlu~uva koi viceguverneri }e bidat ~lenovi na Sovetot na Narodnata banka.
^len 73
Mandatot na viceguvernerot prestanuva:
- po istekot na sedum godini od denot koga e imenuvan;
- vo slu~aj na smrt;
- vo slu~aj na negova ostavka i vo slu~aj na otpovikuvawe.
Viceguvernerot mo`e da bide otpovikan:
- vo slu~aj koga e osuden za krivi~no delo;
- koga od strana na sudot mu e izre~ena merka na bezbednost zabrana na vr{ewe na profesija, dejnost ili dol`nost na rakovodno lice vo institucijata;
- vo slu~aj na dolgotrajna te{ka bolest, koja go spre~uva vo izvr{uvaweto na svoite obvrski;
- ako ja izgubil delovnata sposobnost i
- ako ja izvr{uva funkcijata na na~in {to e {teten na interesite na Narodnata banka.
Otpovikuvaweto na viceguvernerot se vr{i spored istata postapka kako i za negovo imenuvawe.
^len 74
Viceguvernerite za svojata rabota odgovaraat pred Sobranieto na Republika Makedonija.
VI. SLU@BA ZA VNATRE[NA REVIZIJA
^len 75
Narodnata banka e dol`na da organizira slu`ba za vnatre{na revizija.
Slu`bata od stavot 1 na ovoj ~len e nezavisen organizacionen del vo Narodnata banka i za raboteweto odgovara pred Sovetot na Narodnata banka.
Slu`bata od stavot 1 na ovoj ~len vr{i postojana i celosna kontrola na zakonitosta, pravilnosta i a`urnosta na raboteweto na Narodnata banka.
So slu`bata od stavot 1 na ovoj ~len rakovodi direktor {to go izbira i razre{uva Sovetot na Narodnata banka. Sovetot odlu~uva za rabotniot odnos na direktorot vo slu~aj da prestanal ne po negovo barawe.
Vnatre{nata revizija se vr{i soglasno pravilnikot za rabotewe i pravilata za izvr{uvawe na vnatre{nata revizija {to gi donesuva Sovetot na Narodnata banka. Sovetot na Narodiata banka donesuva programa za rabota na slu`bata za vnatre{na revizija.
Za naodite od revizijata slu`bata od stavot 1 na ovoj ~len go informira guvernerot na Narodnata banka. Naodite od vnatre{nata revizija se osnova za guvernerot da prezeme soodvetni merki.
Slu`bata od stavot 1 na ovoj ~len najmalku dva pati godi{no do Sovetot na Narodnata banka dostavuva izve{tai za raboteweto.
VII. PRAVA I ODGOVORNOSTI OD RABOTEN ODNOS NA VRABOTENITE VO NARODNATA BANKA
^len 76
Guvernerot na Narodnata banka rakovodi i ja organizira rabotata na Narodnata banka i donesuva odluki od oblasta na rabotnite odnosi i materijalno- finansiskoto rabotewe, vo soglasnost so zakonskite ovlastuvawa.
^len 77
Guvernerot na Narodnata banka donesuva:
- pravilnik za organizacija na raboteweto na Narodnata banka;
- pravilnik za sistematizacija na rabotite i rabotnite zada~i vo Narodnata banka;
- odluka za vrednuvawe na rabotnite mesta vo Narodnata banka i
- re{enija od oblasta na pravata i obvrskite koi proizleguvaat od rabotniot odnos.
Guvernerot go potpi{uva posebniot kolektiven dogovor za regulirawe na rabotnite odnosi so Sindikalnata organizacija na Narodnata banka.
Za pra{awata od oblasta na rabotnite odnosi {to ne se uredeni so ovoj zakon, }e se primenuva Zakonot za rabotnite odnosi.
^len 78
Guvernerot samostojno odlu~uva za zasnovuvawe na raboten odnos, unapreduvawe vo slu`bata, prerasporeduvawe, stru~no usovr{uvawe, odreduvawe na plata i nadomestoci od plata, nagraduvawe za osobeno anga`irawe vo rabotata, za izrekuvawe na disciplinski merki, za materijalna odgovornost na rabotnicite i za prestanok na rabotniot odnos.
^len 79
Protiv re{enijata i odlukite na guvernerot od ~lenovite 77 stav 1 i 78 na ovoj zakon, rabotnikot ima pravo na `alba do Sovetot na Narodnata banka.
^len 80
Vrabotenite vo Narodnata banka i ~lenovite na Sovetot na Narodnata banka imaat obvrska da ne gi objavuvaat informaciite koi sodr`at slu`bena ili delovna tajna na lica koi ne se ovlasteni, dokolku takvite informacii gi dobile kako rezultat na nivnoto rabotewe vo Narodnata banka, odnosno ~lenstvo vo Sovetot na Narodnata banka. Ovaa obvrska prodol`uva i po prestanokot na nivniot raboten odnos vo Narodna banka ili nivnoto ~lenstvo vo Sovetot na Narodnata banka.
VIII. PRIHODI I RASHODI, REZERVI I RASPREDELBA NA NETO DOBIVKA NA NARODNATA BANKA
^len 81
Narodnata banka ostvaruva prihodi od:
1) u~estvo na finansiski pazari i emisija na hartii od vrednost;
2) kreditni operacii;
3) upravuvawe i rakuvawe so devizni rezervi na Republika Makedonija;
4) neto realizirani pozitivni kursni razliki;
5) nadomestoci za vr{ewe na uslugi i
6) drugi prihodi.
^len 82
Od prihodite {to gi ostvaruva Narodnata banka se namiruvaat:
1) kamati na depoziti kaj Narodnata banka;
2) kamati na hartii od vrednost izdadeni od Narodnata banka;
3) tro{oci za devizno-valutni raboti;
4) neto realizirani negativni kursni razliki;
5) rashodi po posebni zakoni;
6) tro{oci za izrabotka i distribucija na kni`ni i kovani pari;
7) tro{oci za amortizacija;
8) materijalni tro{oci;
9) ostatokot od neto presmetanite negativni kursni razliki i revaloriziranata negativna vrednost na zlatoto po pokrivawe od revalorizacionite rezervi i
10) drugi rashodi.
^len 83
Narodnata banka ne mo`e da vr{i komercijalni aktivnosti {to ne se povrzani so ostvaruvaweto na nejzinite funkcii.
^len 84
Narodnata banka formira op{ti i revalorizacioni rezervi.
^len 85
Op{tite rezervi se nameneti za pokrivawe na op{tite rizici vo raboteweto na Narodnata banka.
^len 86
Vo op{tite rezervi se izdvojuva 20% od godi{nata neto dobivka, do postignuvawe na nivoto na osnovniot kapital.
^len 87
Revalorizacionite rezervi se formiraat od presmetanite neto pozitivni kursni razliki i od revaloriziranata pozitivna vrednost na zlatoto.
^len 88
Revalorizacionite rezervi se nameneti isklu~ivo za pokrivawe na presmetanite neto negativni kursni razliki i revaloriziranata negativna vrednost na zlatoto.
^len 89
Neto dobivkata na Narodnata banka, po izdvojuvawata za osnoven kapital i za op{ti rezervi, pretstavuva prihod na Buxetot na Republika Makedonija, dokolku so zakon poinaku ne e opredeleno.
Zagubata na Narodnata banka se pokriva od op{tite rezervi na Narodnata banka, a dokolku istite ne se dovolni, od sredstvata na Buxetot na Republika Makedonija ili so izdavawe na dr`avni hartii od vrednost.
Na hartiite od vrednost od stavot 2 na ovoj ~len se presmetuva i isplatuva kamata po kamatna stapka koja preovladuva na pazarot na dr`avni hartii od vrednost.
Narodnata banka mo`e da trguva so dr`avnite hartii od vrednost.
Neto dobivkata na Narodnata banka ostvarena vo narednite godini, po izdvojuvawata za osnoven kapital i za op{ti rezervi, Narodnata banka ja upotrebuva za otkup na dr`avnite hartii od vrednost.
^len 90
Tro{ocite na Narodnata banka {to nastanuvaat vo vr{eweto raboti za smetka na Republikata, se pokrivaat od Buxetot na Republika Makedonija.
IX. FINANSISKI IZVE[TAI NA NARODNATA BANKA
^len 91
Finansiska godina na Narodnata banka pretstavuva kalendarskata godina.
Godi{nite finansiski izve{tai se izgotvuvaat soglasno so me|unarodnite smetkovodstveni standardi i propisite za smetkovodstvo.
^len 92
Narodnata banka podgotvuva finansiski plan i godi{na smetka.
Finansiskiot plan i godi{nata smetka na Narodnata banka gi donesuva Sovetot na Narodnata banka.
Do donesuvawe na finansiskiot plan na Narodna banka, Sovetot na Narodna banka donesuva odluka za privremeno finansirawe na Narodna banka.
Godi{nite finansiski izve{tai na Narodnata banka se sostaven del na Godi{niot izve{taj na Narodnata banka koj se objavuva.
^len 93
Godi{nata smetka na Narodnata banka ja proveruva i ocenuva dru{tvo za revizija soglasno so me|unarodnite standardi za revizija, za {to izgotvuva revizorski izve{taj vo soglasnost so propisite za revizija.
^len 94
Ovlastenoto dru{tvo za revizija e dol`no da go dostavi revizorskiot izve{taj do Sovetot na Narodnata banka, vo rok od {est meseca po istekot na kalendarskata godina za koja se odnesuva izve{tajot.
Narodnata banka go objavuva revizorskiot izve{taj od stavot 1 na ovoj ~len.
Narodnata banka izgotvuva i objavuva mese~ni finansiski izve{tai.
X. SLU@BENA I DELOVNA TAJNA
^len 95
^lenovite na Sovetot na Narodnata banka i vrabotenite vo Narodnata banka se obvrzani da ja ~uvaat slu`benata i delovnata tajna bez ogled na na~inot na koj do{le do istite.
Obvrskata za ~uvawe na slu`benata i delovnata tajna gi obvrzuva subjektite od stavot 1 na ovoj ~len i pet godini po prestanokot na ~lenstvoto vo Sovetot na Narodnata banka, odnosno prestanok na rabotniot odnos vo Narodnata banka.
Podatocite koi pretstavuvaat slu`bena i delovna tajna mo`at da se soop{tat samo na pismeno barawe na sudot.
Po isklu~ok od stavot 3 na ovoj ~len, vo slu~ai utvrdeni so zakon, Narodnata banka dostavuva podatoci do Fondot za osiguruvawe na depoziti i do Direkcijata za spre~uvawe na perewe pari.
XI. KAZNENI ODREDBI
^len 96
So pari~na kazna od 40.000 do 50.000 denari }e se kazni za prekr{ok odgovornoto lice vo Narodnata banka, ako:
1) ne izre~e merka vo slu~aj na neispolnuvawe na obvrskata za izdvojuvawe na zadol`itelna rezerva, odnosno ne gi po~ituva uslovite za koristewe na zadol`itelna rezerva (~len 14);
2) sproveduva kreditni operacii sprotivno na odredbite od ovoj zakon (~len 16);
3) ne vr{i nadzor i ne prezeme merki soglasno so odredbite od ~lenot 24 na ovoj zakon;
4) nesoodvetno upravuva i rakuva so deviznite rezervi na Republika Makedonija (~lenovi 25, 26 i 28);
5) postapuva sprotivno na odredbite od ~lenot 29 na ovoj zakon;
6) ne vr{i nadzor nad sproveduvaweto na merki od svojata nadle`nost (~len 34);
7) ne prezeme merki pri utvrdena sostojba na nelikvidnost na banka ili {tedilnica (~len 35 stav 1);
8) ne donese re{enie so koe na banka, odnosno {tedilnica i se ukinuva dozvolata za rabota (~len 36);
9) sproveduva dejstvija sprotivni na ~len 51 od ovoj zakon i
10) ne dostavuva izve{tai soglasno so odredbite od ~len 55 na ovoj zakon.
^len 97
So pari~na kazna od 40.000 do 50.000 denari }e se kazni za prekr{ok vraboten ili ~len na Sovetot na Narodnata baika ako objavi ili dade na neovlasteni lica informacii koi pretstavuvaat slu`bena ili delovna tajna (~lenovi 80 i 95).
^len 98
So pari~na kazna od 100.000 do 300.000 denari }e se kazni za prekr{ok banka ili {tedilnica ako:
1) ne se pridr`uva na na~inot i rokovite za presmetuvawe i izdvojuvawe na zadol`itelnata rezerva i uslovite za koristewe na zadol`itelnata rezerva propi{ani od strana na Narodnata banka (~len 13);
2) ne se pridr`uva na obvrskata da dr`i opredelen iznos na likvidni devizni sredstva (~len 23);
3) ne ja dostavi ili nenavremeno ja dostavi do Narodnata banka potrebnata dokumentacija i podatoci (~len 32) i
4) ne gi sproveduva merkite prezemeni so re{enie na guvernerot (~len 34).
So pari~na kazna od 10.000 do 50.000 denari }e se kazni odgovornoto lice vo banka ili {tedilnica za prekr{ok od stav 1 na ovoj ~len.
^len 99
So pari~na kazna od 100.000 do 300.000 denari }e se kazni za prekr{ok menuva~nica ako ne gi sproveduva merkite prezemeni od strana na Narodnata banka (~len 24).
So pari~na kazna od 10.000 do 50.000 denari }e se kazni odgovornoto lice vo menuva~nica za prekr{ok od stav 1 na ovoj ~len.
^len 100
So pari~na kazna od 100.000 do 300.000 denari }e se kazni za prekr{ok pravno lice koe soglasno so Zakonot za bankite se smeta za povrzan subjekt so bankata ako go onevozmo`i nadzorot od strana na Narodnata banka (~len 32).
So pari~na kazna od 10.000 do 50.000 denari }e se kazni odgovornoto lice vo pravnoto lice od stav 1 na ovoj ~len za prekr{ok od stav 1 na ovoj ~len.
So pari~na kazna od 10.000 do 50.000 denari }e se kazni za prekr{ok fizi~ko lice koe soglasno so Zakonot za bankite se smeta za povrzan subjekt so bankata ako go onevozmo`i nadzorot od strana na Narodnata banka (~len 32).
XII. PREODNI I ZAVR[NI ODREDBI
^len 101
^lenovite na Sovetot na Narodnata banka izbrani od Sobranieto na Republika Makedonija do denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon, ostanuvaat na dol`nost do istekot na rokot za koj se izbrani.
^len 102
So vleguvaweto vo sila na ovoj zakon na mestoto na zamenikot na guvernerot na Narodnata banka, kako ~len na Sovetot na Narodnata banka se nazna~uva eden viceguverner.
Po istekot na mandatot na prviot nazna~en ~len na Sovetot na Narodnata banka, na negovo mesto kako ~len na Sovetot se nazna~uva vtoriot viceguverner.
^len 103
So vleguvaweto vo sila na ovoj zakon prestanuva da va`i Zakonot za Narodnata banka na Republika Makedonija ("Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" br. 26/92, 4/93, 29/93, 78/94 i 37/98).
^len 104
Ovoj zakon vleguva vo sila osmiot den od denot na objavuvaweto vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".