ZAKON ZA USLOVITE ZA ZEMAWE, RAZMENUVAWE, PRENESUVAWE I PRESADUVAWE DELOVI OD ^OVEKOVOTO TELO ZARADI LEKUVAWE
Objaven vo "Slu`ben vesnik na R.M." broj 30/95 od 14 juni 1995 god.
^len 1
So ovoj zakon se propi{uvaat uslovite pod koi mo`at da se zemaat, ~uvaat, obrabotuvaat, razmenuvaat, prenesuvaat i presaduvaat delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe, kako i pravata, obvrskite i uslovite {to treba da gi ispolnuvaat zdravstvenite organizacii i drugi organizacii {to vr{at raboti {to se odnesuvaat na zemaweto, obrabotkata, ~uvaweto, razmenuvaweto, prenesuvaweto i presaduvaweto delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe.
^len 2
Zemawe i presaduvawe delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe mo`e da se vr{i samo vo slu~ai koga e toa medicinski opravdano, koga e toa najpovolen na~in za lekuvawe na bolniot, koga ne se zagrozuva `ivotot na davatelot ili ne mu ss nanesuva trajno o{tetuvawe na zdravjeto i koga se ispolneti drugi uslovi predvideni so zakon.
^len 3
Kako delovi od ~ovekovoto telo {to se zemaat za presaduvawe zaradi lekuvawe, vo smisla na ovoj zakon, se smetaat tkiva, organi i kletki {to prststavuvaat funkcionalna celina ako:
1) se zemeni od umreno lice otkako vrz osnova na medicinski kriteriumi i na propi{aniot na~in, so sigurnost e utvrdeno deka nastapila smrt na toa lice;
2) se zemeni od `ivo lice - davatel koj prethodno e izvesten za eventualniot rizik po negovoto zdravje i ako dal dobrovolna soglasnost vo pismena forma;
3) do presaduvaweto se ~uvani pod uslovi {to ja spre~uvaat nivnata kvalitativna promena ili zloupotreba;
4) e izvr{ena obrabotka (tipizacija) koga sovpa|aweto na tkivata e uslov za uspe{no presaduvawe i
5) pred nivnoto presaduvawe e pribavena pismena soglasnost za eventualniot rizik po zdravjeto na liceto za ~ie lekuvawe }e se koristat.
^len 4
Delovi od teloto na umreno lice mo`at da se zemaat zaradi presaduvawe otkako e utvrdeno deka nastapila mozo~na smrt kaj toa lice.
Smrt vo smisla na stav 1 na ovoj ~len pretstavuva nepovraten prestanok na funkcijata na mozokot utvrdena so klini~ki pregledi i drugi soodvetni dopolnitelni ispituvawa propi{ani so akt na Ministerstvoto za zdravstvo, po prethodno mislewe na soodvetnite kliniki, odnosno Medicinskiot fakultet.
Smrtta na liceto od koe mo`e da se zemaat delovi od teloto zaradi presaduvawe, ja utvrduva komisija sostavena od najmalku trojca lekari opredeleni od Ministerstvoto za zdravstvo, koja so sigurnost }e utvrdi prestanok na rabota na mozokot.
Ministerstvoto za zdravstvo gi propi{uva pobliskite uslovi koi moraat da gi ispolnuvaat ~lenovite na komisijata od stav 3 na ovoj ~len.
^len 5
Posle sekoe zemawe delovi od teloto na umreniot zaradi lekuvawe, zadol`itelno se vr{i obdukcija na umreniot.
^len 6
Delovi od teloto na umreno lice mo`at da se zemaat zaradi presaduvawe, ako umrenoto lice dodeka bilo `nvo izre~no ne se protivelo.
Izre~no protivewe, vo smisla na stav 1 na ovoj ~len, se emeta ako umrenoto lice dodeka bilo `ivo, pismeno se izjasnilo deka delovi od negovoto telo ne saka da bidat koristeni za presaduvawe.
^len 7
Lekar, koj u~estvuval vo lekuvaweto pred da nastapi mozo~nata smrt, odnosno vo utvrduvaweto na smrtta na toa lice, ne mo`e da zema i presaduva delovi od teloto na umreno lice.
^len 8
Delovi od teloto na `ivo lice mo`at da se zemaat od polnoletno i du{evno zdravo lice za presaduvawe zaradi lekuvawe, ako so toa te{ko ne se naru{i zdravjeto na davatelot, ako davatelot e prethodno izvesten za eventualniot rizik po negovoto zdravje i ako dobrovolno dal pismena soglasnost.
Po isklu~ok od stav 1 na ovoj ~len, davatel na koskena srcevina mo`e da bide maloletno lice. Soglasnost za davawe na koskena srcevina od maloletnoto lice mo`at da dadat samo negovite biolo{ki roditeli.
^len 9
Soglasnosta za davawe delovi od teloto zaradi presaduvawe od `ivo lice mo`e da se otpovika se do otpo~nuvaweto na zafatot.
^len 10
Soglasnosta za davawe delovi od teloto zaradi presaduvawe, davatelot mo`e da ja uslovi, dadeniot del od teloto da bide presaden na opredeleno lice, koe so istoto e vo krvno srodstvo, bra~en drugar, posvoenik ili posvoitel.
Ako davatelot go uslovil davaweto vo korist na opredeleno lice, voljata na davatelot mo`e da se izmeni samo ako mo`niot primatel umre.
^len 11
Presaduvawe delovi od ~ovekovoto telo mo`e da se vr{i samo so pismena soglasnost na primatelot, otkako prethodno e izvesten za eventualniot rizik po negovoto zdravje.
Ako primatelot e maloletno ili du{evno zaboleno lice ili ako ne mo`e da ja izrazi svojata volja poradi sostojbata vo koja se nao|a, pismena soglasnost za presaduvawe dava negoviot roditel, odnosno staratel.
^len 12
Pismenata soglasnost na davatelot i primatelot e polnova`na ako e dadena bez prisila i po objasnuvaweto na prirodata i celta na zemaweto i presaduvaweto na delovi od teloto, opasnosta na koja davatelot, odnosno primatelot se izlo`uva i verojatnosta na uspehot na medicinskiot zafat.
Objasnuvaweto od stav 1 na ovoj ~len go dava lekarot koj ne u~estvuva vo zemaweto ili presaduvaweto na delovi od teloto.
^len 13
Za davawe delovi od ~ovekovoto telo zaradi presaduvawe ne mo`e da se zeme nikakov pari~en ili imoten nadomestok.
Kako nadomestok vo smisla na stav 1 na ovoj ~len se smeta i davaweto na uslugi ili davaweto na kakvi i da bilo pogodnosti.
^len 14
Delovi od teloto na `ivi lica mo`at da se zemaat samo vo zdravstvenata organizacija vo koja }e se vr{i presaduvaweto na tie delovi, osven koskenata srcevina.
^len 15
Presaduvawe delovi od ~ovekovoto telo mo`e da se vr{i, ako delovite do presaduvaweto se ~uvani pod uslovi koi ja spre~uvaat nivnata kvalitativna promena i ako e izvr{ena obrabotka (tipizacija) koga sovpa|aweto na tkivoto e uslov za uspe{no presaduvawe.
Zdravstvenata organizacija koja e ovlastena za ~uvawe na delovi od ~ovekovoto telo za presaduvawe e dol`na da obezbedi uslovi zaradi spre~uvawe na nivnata kvalitativna promena.
^len 16
Zemawe, obrabotka, ispituvawe za sovpa|awe na tkivata, ~uvawe, zamenuvawe i presaduvawe na delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe, se vr{i vo zdravstveni organizacii koi gi ispolnuvaat uslovite po odnos na prostor, oprema i kadar.
Ministerstvoto za zdravstvo gi utvrduva uslovite od stav 1 na ovoj ~len, po prethodno mislewe na soodvetnite kliniki, odnosno Medicinskiot fakultet.
Ministerstvoto za zdravstvo objavuva spisok na zdravstveni organizacii koi gi vr{at rabotite od stav 1 na ovoj ~len vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".
^len 17
Zdravstvenite organizacii od ~len 16 na ovoj zakon mo`at da vnesuvaat od stranstvo ili da iznesuvaat od Republika Makedonija delovi od ~ovekovoto telo {to se zemeni za presaduvawe, zaradi lekuvawe vo soglasnost so odredbite na ovoj zakon, kako i vo ramkite na dogovorenata me|unarodna sorabotka.
^len 18
Zdravstvenite i drugi organizacii {to vr{at raboti {to se odnesuvaat na zemawe, obrabotka, razmenuvawe, prenesuvawe, ~uvawe ili presaduvawe na delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe imaat, vo vr{eweto na tie raboti, pravo na prvenstvo vo prevozot na lica i prenesuvaweto na delovi od ~ovekovoto telo so site prevozni sredstva na javniot soobra}aj i pravo na prvenstvo vo soop{tuvaweto na vesti vo sredstvata za javno informirawe.
Ministerstvoto za soobra}aj i vrski vo soglasnost so Ministerstvoto za zdravstvo i so Ministerstvoto za vnatre{ni raboti donesuva propis za na~inot na ostvaruvaweto na pravoto na prvenstvo vo prevozot na lica i prenosot na delovi od ~ovekovoto telo so sredstvata na javniot soobra}aj.
^len 19
Zdravstvenite i drugi organizacii {to zemaat, obrabotuvaat, ispituvaat sovpa|awe na tkiva, ~uvaat, razmenuvaat, prenesuvaat ili presaduvaat delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe vodat posebna evidencija za vr{eweto na tie raboti i podatocite i izvestuvawata gi dostavuvaat do zdravstvenata organizacija ovlastena od Ministerstvoto za zdravstvo za vr{ewe na rabotite na informativen centar za presaduvawe na delovi od ~ovekovoto telo (vo natamo{niot tekst: informativen centar za trannsplantacija).
Ministerstvoto za zdravstvo propi{uva koi podatoci organizaciite od stav 1 na ovoj ~len gi vodat vo posebna evidencija, kako i na~inot i rokovite za dostavuvawe na podatocite i izvestuvawata.
^len 20
Zdravstvenata organizacija koja zema delovi od teloto na umreno lice zaradi presaduvawe, sama ili vo sorabotka so zdravstvenata organizacija koja vr{i presaduvawe delovi od ~ovekovoto telo, zema delovi od telata na umreni lica i gi obrabotuva i dostavuva do zdravstvenata organizacija koja ispolnuva uslovi za vr{ewe na ispituvawe za sovpa|aweto na tkivata.
Zdravstvenite organizacii {to vr{at ispituvawe na sovpa|awe na tkivata po izvr{enata obrabotka - tipizacija, delovite od ~ovekovoto telo gi dostavuva do zdravstvenata organizacija opredelena za nivno ~uvawe.
^len 21
Za sekoja rabota na presaduvawe na delovi od ~ovekovoto telo se vodi medicinska dokumentacija i protokol. Kon protokolot se prilo`uvaat i drugi dokumenti koi proizleguvaat od odredbite od ~lenovite 6, 8, 9, 10, 11 i 19 na ovoj zakon.
^len 22
Zdravstvenite organizacii {to vr{at zemawe, obrabotka, ~uvawe, razmenuvawe i presaduvawe delovi od ~ovekovoto telo ili vr{at ispituvawe za sovpa|awe na tkivata, dol`ni se me|usebno da sorabotuvaat vo razmenuvaweto i davaweto na soodvetni podatoci, zaradi pouspe{no vr{ewe i nau~no i stru~no unapreduvawe na ovoj metod na lekuvawe.
^len 23
Sobirawe, obrabotka i razmena na podatoci od zna~ewe za zemawe, opredeluvawe na sovpa|awe i presaduvawe delovi od ~ovekovoto telo vr{i informativniot centar za transplantacija so site zdravstveni organizacii {to vr{at zemawe, opredeluvawe na sovpa|aweto i presaduvawe na delovi od ~ovekovoto telo vo zemjata i so soodvetnite organizacii so koi se razmenuvaat delovi od ~ovekovoto telo vo stranstvo.
Pokraj rabotite od stav 1 na ovoj ~len informativniot centar za transplantacija gi vr{i slednive raboti:
1) podgotvuva edinstveni listi na ~ekawe za presaduvawe po redot na itnosta spored klini~kite indikacii i listi na ~ekawe na visoko senzibilizirani primateli i redovno im gi dostavuva na zdravstvenite organizacii;
2) go koordinira i organizira prenosot na delovi od ~ovekovoto telo i prevozot na bolni od i vo stranstvo;
3) vodi registar na pismenite izjavi za protivewe na davaweto delovi od ~ovekovoto telo za presaduvawe i redovno go dostavuva do zdravstvenite organizacii {to vr{it zemawe i presaduvawe i
4) dostavuva periodi~ni i godi{en izve{taj za rabotite od svojot delokrug do Republi~kiot zavod za zdravstvena za{tita i do Ministerstvoto za zdravstvo.
^len 24
Nadzor nad sproveduvaweto na odredbite od ovoj zakon i na propisite doneseni vrz osnova na nego vo vrska so vnesuvaweto i iznesuvaweto na delovi od ~ovekovoto telo od Republika Makedonija {to se zemaat zaradi lekuvawe vr{i Ministerstvoto za zdravstvo.
^len 25
Vo slu~aj na sudski spor protiv bilo koj ~len od timot koj u~estvuva vo zemaweto i presaduvaweto na delovi od ~ovekovoto telo, toj ima celosna pravna za{tita na smetka na organizacijata kade {to e vraboten.
^len 26
Toj koj za kakov i da bilo nadomestok }e dade del od svoeto telo ili del od teloto na drugo `ivo ili umreno lice zaradi presaduvawe ili vo toa posreduva, }e se kazni za krivi~no delo so zatvor od tri meseci do tri godini.
^len 27
Lekar koj zaradi presaduvawe }e zeme del od teloto na lice za koe spored pravilata na medicinskata nauka komisijata od ~len 4 stav 3 na ovoj zakon ne utvrdila deka nastapila smrt, }e se kazni za krivi~no delo so zatvor od {est meseci do tri godini.
So kaznata od stav 1 na ovoj ~len }e se kazni lekar koj zaradi presaduvawe }e zeme del od teloto na umreno lice koe koga bilo `ivo izre~no vo pismena forma se protivelo na zemaweto del od teloto ili ako zseme del od teloto na umreno maloletno ili du{evno zaboleno lice bez prethodna pismena soglasnost od roditelot ili staratelot.
^len 28
Lekar koj zaradi presaduvawe }e zeme del od teloto na `ivo polnoletno du{evno zdravo lice bez prethodno pribavena pismena soglasnost od toa lice ili ako zeme del od teloto na `ivo lice koe ne e polnoletno, koe e du{evno zaboleno ili e delovno nesposobno ili ako zeme koskena srcevina od maloletno lice bez prethodno pribavena pismena soglasnost od roditelite, }e se kazni za krivi~no delo so zatvor od tri meseci do tri godini.
So kaznata od stav 1 na ovoj ~len }e se kazni za krivi~no delo lekar koj pred presaduvaweto nema da pribavi, vo pismena forma, soglasnost od primatelot, odnosno od negoviot roditel ili staratel, ako primatel e maloletno lice ili du{evno zaboleno lice ili ako presadi del od teloto sprotivno na voljata na davatelot izrazena vo dadenata soglasnost.
So kaznata od stav 1 na ovoj ~len }e se kazni i odgovornoto lice vo zdravstvenata organizacija ako zema ili presaduva delovi od ~ovekovoto telo ili go ispituva sovpa|aweto za presaduvawe, a organizacijata ne gi ispolnuva uslovite za toa propi{ani so ovoj zakon i so propisite doneseni vrz osnova na ovoj zakon.
^len 29
So pari~na kazna od ~etiri do deset plati }e se kazni za prekr{ok zdravstvenata organizacija ako:
1) po zemaweto na delovi od teloto na umreniot zaradi presaduvawe ne izvr{i obdukcja na umreniot (~len 5);
2) vo zemaweto i presaduvaweto na del od ~ovekovoto telo u~estvuva lekarot koj u~estvuval vo lekuvaweto pred da nastapi smrtta ili kako ~len na komisijata u~estvuval vo utvrduvaweto na smrtta na liceto (~len 7);
3) na davatelot, odnosno na primatelot na del od ~ovekovoto telo, pred po~etokot na zafatot, ne mu dade objasnuvawe za prirodata i celta na zemaweto i presaduvaweto na delovi od teloto i za opasnostite na koi se izlo`uva davatelot, odnosno primatelot (~len 12);
4) zemawe na del od teloto na `ivo, lice zaradi prenesuvawe i presaduvawe na toj del ne zavr{i vo ista zdravstvena organizacija, osven koskena srcevina (~len 14);
5) zemeniot del od ~ovekovoto telo ne go ~uva pod posebni uslovi koi ja spre~uvaat negovata kvalitativna promena (~len 15 stav 2) i
6) vr{i zemawe, obrabotka, ispituvawe za sovpa|awe na tkivata, ~uvawe, razmenuvawe i presaduvawe na delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe, a ne gi ispolnuva uslovite po odnos na prostorot, opremata i kadarot (~len 16).
Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len }e se kazni za prekr{ok i odgovornoto lice vo zdravstvenata organizacija so pari~na kazna od edna polovina do dve plati.
^len 30
So pari~na kazna od ~etiri do deset plati }e se kazni za prekr{ok i informativniot centar za transplatacija ako ne gi vr{i ili neuredno gi vr{i rabotite za ~ie vr{ewe e obvrzan so ovoj zakon (~len 23).
Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len }e se kazni za prekr{ok i odgovornoto lice vo zdravstvenata organizacija so pari~na kazna od edna polovina do dve plati.
^len 31
So pari~na kazna od ~etiri do deset plati, }e se kazni za prekr{ok organizacija koja prevezuva lica ili predmeti so prevozni sredstva na javniot soobra}aj, ako na zdravstvenata organizacija ne i obezbedi prvenstvo pri prevozot na lica i pri prenesuvaweto na delovi od ~ovekovoto telo za presaduvawe zaradi lekuvawe (~len 18 stav 1).
So pari~nata kazna od stav 1 na ovoj ~len }e se kazni za prekr{ok i organizacijata koja se zanimava so javno informirawe, odnosno so prenesuvawe na vesti, ako na zdravstvenata organizacija ne i obezbedi prvenstvo vo soop{tuvaweto na vesti vo vrska so zemawe, razmenuvawe, ~uvawe, prenesuvawe ili presaduvawe na delovi od ~ovekovoto tslo (~len 18 stav 1).
Za dejstvijata od stavovite 1 i 2 na ovoj ~len }e se kazni za prekr{ok i odgovornoto lice vo organizacijata koja vr{i prevoz so sredstva na javniot soobra}aj, odnosno organizacijata koja se zanimava so javno informirawe, so pari~na kazna od edna polovina do dve plati.
^len 32
Ministerstvoto za zdravstvo }e gi donese propisite od ~lenovite 4 stav 4, 16 stav 2 i 19 stav 2 na ovoj zakon vo rok od {est meseci od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon.
Do donesuvaweto na propisite od stav 1 na ovoj ~len }e se primenuvaat propisite doneseni vrz osnova na Zakonot za zemawe i presaduvawe delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe ("Slu`ben vesnik na SRM" broj 29/83 i 15/95) i Zakonot za uslovite za zemawe i presaduvawe na delovi od ~ovekovoto telo ("Slu`ben list na SFRJ" broj 63/90, 22/91 i 15/95).
^len 33
Zdravstvenite organizacii se dol`ni da go usoglasat svoeto rabotewe so odredbite na ovoj zakon i propisite doneseni vrz osnova na ovoj zakon vo rok od edna godina od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon.
^len 34
So denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon prestanuvaat da va`at Zakonot za zemawe i presaduvawe delovi od ~ovekovoto telo zaradi lekuvawe ("Slu`ben vesnik na SRM" broj 29/83 i 15/95) i Zakonot za uslovite za zemawe i presaduvawe na delovi od ~ovekovoto telo ("Slu`ben list na SFRJ" broj 63/90, 22/91 i 15/ 95).
^len 35
Ovoj zakon vleguva vo sila osmiot den od denot na objavuvaweto vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".