ZAKON ZA TRGOVIJATA

Objaven vo "Slu`ben vesnik na R.M." broj 23/95 od 27 april 1995 god.

^len 1

So ovoj zakon se ureduvaat uslovite i na~inot na vr{ewe na trgovija.

^len 2

Pod trgovija vo smisla na ovoj zakon se podrazbira kupuvawe, proda`ba na proizvodi i vr{ewe na uslugi vo trgovijata od strana na pretprijatieto i drugi pravni i fizi~ki lica, registrirani za vr{ewe na trgovija (vo natamo{niot tekst: trgovec).

Trgovijata se vr{i kako trgovija na golemo na vnatre{niot i nadvore{niot pazar i kako trgovija na malo.

Trgovijata na nadvore{niot pazar se vr{i pod uslovi i na na~in opredeleni so poseben zakon.

^len 3

Trgovecot se zanimava slobodno so trgovija vo soglasnost so ovoj zakon i drugite propisi, trgovskite pravila i dobrnte delovni obi~ai, ratifikuvanite me|unarodni spogodbi i dogovori, na~elata na lojalnata konkurencija i na na~in so koj ne se nanesuva {teta na potro{uva~ot.

^len 4

Trgovija na golemo, vo smisla na ovoj zakon, e kupuvawe na proizvodi zaradi natamo{na proda`ba ili prerabotka, odnosno dorabotka.

Trgovija na malo, vo smisla na ovoj zakon, e proda`ba na proizvodi na krajnite potro{uva~i.

Trgovija na golemo i trgovija na malo se vr{i vo posebno opredeleni prostorii i prostori osven trgovijata na golemo vo tranzit.

Trgovija na malo mo`e da se vr{i i po po{ta, od vrata do vrata, so proda`ni avtomati, na saemi, priredbi, sredbi i sli~no, pod uslovi opredeleni so ovoj zakon ili drug propis.

Vladata na Republika Makedonija (vo natamo{niot tekst: Vladata) gi opredeluva proizvodite {to mo`at da se prodavaat od vrata do vrata i so proda`ni avtomati.

Ministerot za stopanstvo go propi{uva na~inot na vr{eweto proda`ba na proizvodi soglasno so stav 5 na ovoj ~len.

^len 5

Pod uslugi, vo trgovijata, vo smisla na ovoj zakon, osobeno se podrazbiraat: agenciski uslugi, posredni~ki uslugi, zastapni~ki uslugi, berzanski uslugi, komisioni uslugi, uslugi na skladirawe, uslugi na ekspedirawe i dostavuvawe na proizvodi, uslugi na kontrola na kvalitetot i kvantitetot na proizvodi, uslugi na osiguruvawe na proizvodi, uslugi na ekonomska propaganda, prireduvawe na saemi i stopanski izlo`bi, uslugi na pazarot na golemo i malo i drugi uslugi voobi~aeni vo trgovijata.

^lsn 6

Na pazarite, na koi se davaat uslugi za vr{ewe trgovija na golemo, mo`e da se vr{i isklu~ivo proda`ba na zemjodelski proizvodi.

Na pazarite, na koi se davaat uslugi za vr{ewe trgovija na malo, mo`e da se vr{i isklu~ivo proda`ba na zemjodelski proizvodi, mleko i mle~ni proizvodi, riba i `ivina, lekoviti rastenija, cve}e, galanterija i bi`uterija, med i grn~arski proizvodi.

Proda`bata na zemjodelskite proizvodi se vr{i oddelno od proda`bata na drugite proizvodi od stav 2 na ovoj ~len.

Proda`bata na mleko, mle~ni proizvodi i riba od stav 2 na ovoj ~len se vr{i vo posebni prostorii nameneti isklu~itelno za proda`ba na tie proizvodi.

Na posebno organizirani pazari koi }e rabotat eden den vo tekot na nedelata mo`e da se vr{i trgovija na malo na stari motorni vozila i stari avto delovi.

Proda`ba na dobitok se vr{i na posebno organizirani pazari.

Za proda`ba na stari predmeti, mo`at da se organiziraat posebni pazari koi }e rabotat eden den vo tekot na nedelata, {to }e go opredelat organite na edinicata na lokalnata samouprava.

^len 7

Trgovecot koj organizira pazari na koi se davaat uslugi za vr{ewe trgovija na golemo i malo e dol`en da utvrdi i istakne pazaren red.

Trgovecot od stav 1 na ovoj ~len e dol`en da se pridr`uva na pazarniot red.

^len 8

Na pazarite na golemo mo`e da se vr{i samo trgovija na golemo, a na pazarite na malo samo trgovija na malo.

^len 9

Zabraneto e vr{ewe trgovija na proizvodi na golemo i malo i davawe uslugi vo trgovija nadvor od prostoriite i prostorite vo koi e odobreno vr{eweto na dejnosta.

^len 10

Za vr{ewe na trgovija, trgovecot mora da obezbedi proda`nite objekti vo koi se vr{i trgovija na golemo i malo, da gi ispolnuvaat propi{anite minimalno-tehni~ki i higiensko-sanitarni uslovi, po prethodno izvr{en tehni~ki pregled i dobiena upotrebna dozvola za objektot.

Pokraj uslovite od stav 1 na ovoj ~len, trgovecot mora da obezbedi proda`nite objekti da gi ispolnuvaat i uslovite propi{ani so Zakon za investiciona izgradba na objekti, za za{tita pri rabota, za{tita i unapreduvawe na `ivotnata sredina, protivpo`arna za{tita i za{tita od bu~avata.

Minimalno-tehni~kite uslovi gi propi{uva ministerot za stopanstvo.

Hignensko-sanitarnite uslovi gi propi{uva ministerot za zdravstvo.

^len 11

Trgovecot e dol`en da vodi evidencija za nabavka i proda`ba na proizvodite i vr{ewe na trgovski uslugi.

Evidencijata za nabavka i proda`ba na proizvodite se vodi vrz osnova na faktura (smetka), ispratnica, lenta od registar-kasa, lenta od kompjuter-kasa ili paragon blok, koi sodr`at podatoci za vrednosta na nabavenite i prodadenite proizvodi. Vrednosta na prodadenite proizvodi se evidentira vrz osnova na priemnata lista i toa po proda`na cena, bez danok na promet i so danok na promet.

Trgovecot na golemo e dol`en vo proda`niot objekt da vodi materijalna evidencija za nabavka i proda`ba na proizvodite.

Evidencijata {to ja vodi trgovecot mora da se nao|a vo proda`niot objekt i vo sekoe vreme da bide dostapna na nadle`nite inspekciski organi.

Ministerot za stopanstvo vo Soglasnost so ministerot za finansii ja propi{uva formata i na~inot na vodeweto na evidencijata od ovoj ~len.

^len 12

Trgovijata na malo na proizvodi se vr{i vo rabotno vreme {to }e go opredeli ministerot za stopanstvo.

Trgovecot koj vr{i trgovija na malo na proizvodi go opredeluva rabotnoto vreme soglasno so propisot od stav 1 na ovoj ~len i e dol`en da go prijavi na podra~nata organizaciona edinica na Ministerstvoto za stopanstvo.

Trgovecot e dol`en da se pridr`uva na rabotnoto vreme od stav 2 na ovoj ~len.

^len 13

Trgovecot koj vr{i trgovija na malo e dol`en, pri rakuvaweto so proizvodite, da obezbedi higienski, sanitarni i zdravstveni uslovi vo soglasnost so zakon, kako i pakuvawe i prepakuvawe na proizvodite na na~in so koj se obezbeduva za~uvuvawe na nivniot kvalitet.

^len 14

Trgovecot na malo e dol`en vo proda`niot objekt:

1) na vidliv na~in da ja istakne cenata na proizvodite i da se pridr`uva na taa cena. Cenata se istaknuva vo denari;

2) sni`enite (namalenite) ceni da gi istakne zaedno so cenata {to prethodno ja naplatuval za istiot proizvod ili usluga i sni`enata cena da bide realna i vistinata;

3) da izdade smetka za prodadenite proizvodi (faktura, paragon - blok, ise~ok od registar - kasa);

4) na vidliv na~in da go istakne rabotnoto vreme;

5) proizvodite da gi prodava pod isti uslovi na site potro{uva~i;

6) to~no da gi meri proizvodite i da mu ovozmo`i na potro{uva~ot da go proveri koli~estvoto na kupenite proizvodi;

7) pri pomali pakuvawa na proizvodite da upotrebuva materijal za obvivka, koj odgovara na spakuvanite proizvodi i

8) da obezbedi sekoj poedine~en proizvod da ima soodvetna dokumentacija za negova identnfikacija napi{ana na makedonski jazik i kirilsko pismo (deklaracija, na~in na upotreba i sli~no).

^len 15

Potro{uva~ot go ostvaruva pravoto na rsklamacija na kupenite proizvodi vo proda`niot objekt, vo koj e izvr{eno kupuvaweto, so smetkata za kupuvawe.

Trgovecot e dol`en proizvodite so skrien nedostatok da gi zameni so novi ili na potro{uva~ot da mu go vrati iznosot platen za tie proizvodi ili so soglasnost na potro{uva~ot, da go otstrani nedostatokot na proizvodite.

Potro{uva~ot mo`e da go ostvari pravoto od stav 2 na ovoj ~len pod uslov svoeto barawe da go podnese na trgovecot po otkrivaweto na nedostatokot, a najdocna vo rok od 3 meseci od denot na kupuvaweto na proizvodite.

Potro{uva~ot go nema pravoto od stav 2 na ovoj ~len, ako nedostatokot na proizvodite nastanal po negova vina.

Trgovecot e dol`en najdocna vo rok od 15 dena po priemot na baraweto za reklamacija, da odgovori na baraweto i vo rok od 30 dena da postapi vo smisla na stav 2 od ovoj ~len.

^len 16

Trgovecot, koj prodava proizvodi so nedostatok, e dol`en tie proizvodi prostorno da gi izdvoi na vidliv na~in so oznaka za proda`ba na proizvodi so nedostatok i sekoj proizvod posebno da go obele`i.

^len 17

Trgovecot e dol`en firmata da ja istakne na vidno mesto vo delovnite prostorii i proda`nite objekti soglasno so zakonskite propisi.

^len 18

Slobodata na pazarot i pretpriemni{tvoto se naru{uva so dejstvija na monopolska polo`ba i monopolsko odnesuvawe, ograni~uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto i drugi dejstvija.

1. Monopolsko odnesuvawe

^len 19

Monopolsko odnesuvawe, vo smisla na ovoj zakon, e sklu~uvaweto na monopolski dogovori, zloupotrebata na dominantnata polo`ba na pazarot, kako i dejstvijata naso~eni kon sozdavawe ili koristewe na monopolska polo`ba.

^len 20

Monopolski dogovor e dogovor me|u dvajca ili pove}e trgovci za uslovite na rabotewe, koj e naso~en kon naru{uvawe ili spre~uvawe na sloboden natprevar, a so koj eden nli pove}e trgovci se doveduvaat ili mo`e da se dovedat vo povlastena polo`ba vo odnos na drugite trgovci, pretprijatija, drugi pravni i fizi~ki lica koi vr{at trgovija ili potro{uva~i.

Monopolski dogovori od stav 1 na ovoj ~len se osobeno:

1) dogovorot za podelba na pazarot vo pogled na kupuvawe ili proda`ba na proizvodi;

2) dogovorot so koj prodava~ot se obvrzuva deka opredelni proizvodi nema da gi prodade na drug kupuva~ ili so koj kupuva~ot se obvrzuva deka kupenite proizvodi }e gi prodade samo na opredelen pazar ili na opredeleni kupuva~i;

3) dogovorot za ograni~uvawe na obemot na proizvodstvoto ili koristeweto na kapacitetite;

4) dogovorot za cenite na proizvodite i uslugite i

5) dogovorot na prodava~ite, odnosno kupuva~ite, proizvodite od ist vid da gi prodavaat, odnosno da gi kupuvaat, samo pod uslovite i na na~in {to }e gi opredelat so dogovorot.

Monopolskite dogovori od stav 2 na ovoj ~len se ni{tovni.

^len 21

Pod dominantna polo`ba na pazarot od ~len 19 na ovoj zakon se podrazbira polo`bata na trgovcite ~ie u~estvo na pazarot vo Republika Makedonija za opredeleni proizvodi i uslugi e pogolemo od 40%.

^len 22

Pod zloupotreba na dominantnata polo`ba se podrazbira osobeno uskratuvawe na proda`bata ili proda`ba na proizvodi odnosno kupuvawe na proizvodi na na~in sprotiven na dobrite delovni obi~ai zaradi ostvaruvawe na imotna korist ili na drugi pogodnosti.

^len 23

Pod dejstvija naso~eni kon sozdavawe ili koristewe na monopolskata polo`ba od ~len 19 na ovoj zakon se podrazbiraat dejstvijata {to ovozmo`uvaat materijalna korist i drugi pogodnosti zasnovani vrz neramnopravni odnosi vo raboteweto, so koristewe na predimstvoto na na~in {to e sprotiven na dobrite delovni obi~ai.

Kako dejstvija od stav 1 na ovoj ~len se smetaat osobeno koristeweto na posebni pogodnosti pri uvozot na proizvodi so zgolemuvawe na trgovskite tro{oci na uvozot na proizvodi i na tro{ocite na trgovijata na golemo ili na trgovijata na malo zaradi steknuvawe protivpravna imotna korist.

^len 24

Protiv monopolskata polo`ba i monopolskoto odnesuvawe na pazarot, Vladata prezema merki opredeluvawe najvisoki ceni za oddelni proizvodi i uslugi vo proizvodstvoto i prometot i opredeluvawe na za{titni ceni za oddelni zemjodelski proizvodi.

Merkata za opredeluvaqe na najvisoki ceni za oddelni proizvodi i uslugi mo`e da trae najdolgo {est meseci.

Vladata gi utvrduva zemjodelskite proizvodi za koi se propi{uvaat za{titni ceni.

^len 25

Ministerot za stopanstvo gi opredeluva proizvodite i uslugite, za koi pretprijatijata i drugite pravni i fizi~ki lica koi vr{at dejnost se dol`ni da dostavuvaat izvestuvawe zaradi sledewe na cenite i podatocite {to mora da gi sodr`at izvestuvawata za cenite, kako i rokovite i na~inot na dostavuvaweto na tie podatoci.

2. Ograni~uvawe va pazarot i pretpriemni{tvoto

^len 26

Dr`avnite organi i organite na edinicite na lokalnata samouprava, pretprijatijata i drugite pravni i fizi~ki lica, koi vr{at javni ovlastuvawa, ne mo`at da prezemaat dejstvija za ograni~uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto.

Kako dejstvija na ograni~uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto, vo smisla na stav 1 na ovoj ~len, se smetaat op{tite i poedine~nite akti i dejstvija, so koi sprotivno na Ustavot i zakonot se ograni~uva trgovijata na proizvodi, vnesuvawe na proizvodi i nastapuvawe na pazarot ili na drug na~in se ograni~uva slobodnata konkurencija.

Kako akti i dejstvija, so koi se ograni~uva pazarot i pretpriemni{tvoto, osobeno se smetaat:

- onevozmo`uvaweto na pretprijatieto da vr{i dejnost vo nekoja oblast ili nekoj vid na dejnost, a pretprijatieto gi ispolnuva uslovite opredeleni so zakon;

- bez pri~ina se odol`uva postapkata za izdavawe na odobrenie za vr{ewe dejnost ili nekoe drugo odobrenie potrebno za u~estvo na pretprijatieto na pazarot, {irewe na proda`nata mre`a i sli~io;

- posredno ili neposrsdno se sozdava diskriminacija na pretprijatijata, trgnuvaj}i od toa dali imaat svoe sedi{te na podra~jeto na edinicata na lokalnata samouprava ili nadvor od toa podra~je i

- se zabranuva trgovija na proizvodi nadvor od podra~jeto na edinicata na lokalnata samouprava.

^len 27

Po isklu~ok od ~len 26 na ovoj zakon Vladata mo`e da prezema merki za ograni~uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto koga:

1) moraat da se obezbedat potrebite na odbranata so proizvodi, surovini i reprodukcionen materijal od strategisko zna~ewe, vklu~uvaj}i go i proizvodstvoto na vooru`uvawe i voena oprema za potrebite na vooru`enite sili, ili so drugi proizvodi od posebno zna~ewe za odbranata;

2) poradi prirodni nepogodi, epidemii i sli~no nastane ili mo`e da nastane zna~itelno naru{uvawe na pazarot vo snabduvawe na naselenieto ili vo drugi oblasti na stopanstvoto, koi ja zagrozuvaat prirodata i `ivotnata sredina i zdravjeto na lu|eto i

3) nastanat pozna~itelni pre~ki vo snabduvaweto na pazarot koi mo`at da dovedat do nedostig na dobra neophodni za za~uvuvaweto na prirodata, `ivotnata sredina i zdravjeto na lu|eto.

^len 28

Kako merki za ograni~uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto mo`e da se prezemat:

1) zabrana na trgovijata na opredeleni proizvodi, vklu~uvaj}i go i izvozot, odnosno uvozot na tie proizvodi, ograni~uvaweto na trgovijata na tie proizvodi vo pogled na koli~estvoto, kvalitetot ili drugite svojstva na proizvodite ili opredeluvawe posebni uslovi za trgovija na oddelni proizvodi (kupuvawe po odobrenie ili druga isprava);

2) zabrana na pretprijatijata i drugite pravni i fizi~ki lica od opredeleni dejnosti da vr{at trgovija na opredeleni proizvodi;

3) zabrana vo trgovijata na golemo na opredeleni proizvodi, me|u proizvoditelot nli uvoznikot i pretprijatieto, drugo pravno i fizi~ko lice, koe vr{i trgovija, koi tie proizvodi gi prodavaat na malo, da ne mo`e da u~estvuva vo svojstvo na posrednik pove}e od edno lice;

4) zabrana na upotreba na opredeleni proizvodi vo proizvodstvoto na drugi opredeleni proizvodi;

5) obvrska na opredeleni pretprijatija, drugi pravni i fizi~ki lica od opredeleni dejnosti, da pu{taat vo trgovija opredeleni vidovi i koli~estva na oddelni proizvodi ili da im gi stavat na raspolagawe, odnosno da im gi ispora~aat na opredeleni korisnici spored opredelen redosled;

6) obvrska na opredeleni pretprijatija i drugi pravni i fizi~ki lica od opredeleni dejnosti da formiraat i da dr`at vo rezerva opredeleni vidovi i koli~estva proizvodi;

7) obvrska na opredeleni pretprijatija i drugi pravni i fizi~ki lica od opredeleni dejnosti da vr{at prevoz na proizvodi, drugi dobra i na gra|anite i

8) obvrska na opredeleni pretprijatija i drugi pravni i fizi~ki lica od opredeleni dejnosti vo svoite skladovi da ~uvaat opredeleni proizvodi i da rastovaraat, odnosno tovaraat opredeleni proizvodi.

^len 29

Merkite od ~len 28 na ovoj zakon mo`at da traat najdolgo edna godina.

^len 30

Dokolku se konstatira deka so merkite od ~len 28 na ovoj zakon e predizvikana {teta na edno ili pove}e pretprijatija, drugi pravni i fizi~ki lica, koi vr{at dejnost, Vladata }e go obezbedi pokrivaweto na {tetata.

3. Drugi dejstvija na naru{uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto

^len 31

Kako drugi dejstvija na naru{uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto se smetaat nelojalnata konkurencija i damping{ki ceni.

^len 32

Nelojalna konkurencija e dejstvie na trgovecot {to e sprotivno na dobrite delovni obi~ai i so koe se nanesuva ili mo`e da se nanese {teta na drug trgovec, drugo pravno i fizi~ko lice koe vr{i trgovija i na potro{uva~ot.

Nelojalna konkurencija od stav 1 na ovoj ~len e osobeno:

1) reklamirawe, oglasuvawe ili nudewe na proizvodi so naveduvawe podatoci ili so upotreba na izrazi, so koi se sozdava ili mo`e da se sozdade zabuna na pazarot, so {to opredelen trgovec se doveduva kli mo`e da se dovede vo popovolna sostojba (nelojalna reklama);

2) davawe podatoci za drug trgovec {to mo`at da bidat {tetni za ugledot ili raboteweto na toj trgovec;

3) proda`ba na proizvodi so oznaki ili so podatoci koi sozdavaat ili mo`at da sozdadat zabuna vo pogled na potekloto, na~inot na proizvodstvoto, koli~estvoto, kvalitetot ili drugi svojstva na proizvodite;

4) prikrivawe na nedostatocite na proizvodite ili na drug na~in doveduvawe na kupuva~ite vo zabluda vo pogled na potekloto, proizvoditelot, na~inot na proizvodstvoto, koli~estvoto, kvalitetot, ili drugi svojstva na proizvodite;

5) prezemawe dejstvija naso~eni kon raskinuvawe na delovniot odnos me|u drugite trgovci ili zaradi spre~uvawe, odnosno ote`nuvawe na zasnovawe na takov deloven odnos;

6) oglasuvawe na prividna rasproda`ba ili prividno namaluvawe na cenite na proizvodite ili vr{ewe drugi sli~ni dejstvija, koi go doveduvaat ili mo`at da go dovedat potro{uva~ot vo zabluda vo pogled na cenite;

7) neovlastena upotreba na tu|o ime, firma, `ig, znak, ili drugo, nadvore{no obele`je, ako so toa se sozdava ili mo`e da se sozdade zabuna na {teta na drug trgovec;

8) davawe ovlastuvawa na drug trgovec da mo`e da gi koristi negovite nadvore{ni obele`ja, ako so toa se sozdava ili mo`e da se sozdade zabuna na pazarot;

9) davawe ili vetuvawe podaroci, imotna ili druga korist na drug trgovec, na negov rabotnik ili na lice koe raboti za toj trgovec, zaradi povlastuvawe na davatelot na podarokot na {teta na drug;

10) neovlasteno koristewe na uslugi od trgovski patnik, trgovski pretstavnik ili zastapnik na drugo pretprijatie;

11) dejstvija {to sozdavaat nade` ili uveruvawe kaj potro{uva~ite deka mo`at besplatno da se steknat so proizvod, usluga ili nekoja druga korist ako imaat sre}a (so isklu~ok na ovlastenite lotarii);

12) predizvikuvawe na naru{uvawe na pazarot i vo snabduvaweto so prikrivawe na proizvodi, ograni~uvawe ili prekinuvawe na proda`bata na proizvodi i drugi dejstvija so koi se predizvikuva nedostig na proizvodi na pazarot i

13) uslovuvawe na kupuvawe na edni proizvodi so kupuvawe na drugi proizvodi ili na drug na~in uslovuvawe na kupuvawe i proda`ba na proizvodi.

^len 33

Kako nelojalna konkurencija pokraj dejstvijata od ~len 32 na ovoj zakon se smeta:

1) povredata na bilo koja zakonska ili druga pravna odredba bez ogled na celite i namenata na pravnata odredba, a osobeno vo slu~ai koga trgovecot ne gi po~ituva propisite od oblasta na trgovijata, smetkovodstvoto, bankarstvoto, vrabotuvaweto, zdravstvenoto, penziskoto i invalidskoto osiguruvawe, danocite, cenite, rabotnoto vreme i drugi so {to drugite trgovci gi stavaat vo konkurentski neramnopravna polo`ba;

2) dejstvija {to se sprotivni na ~esnata i sovesna trgovska i delovna praktika so koi trgovecot im nanesuva {teta ili bi mo`el da im na{teti na interesite na eden ili pove}e potro{uva~i.

Za dejstvijata od to~kite 1 i 2 na ovoj ~len mo`e sekoj trgovec ili potro{uva~ da podnese prijava do Ministerstvoto za stopanstvo.

^len 34

Vladata prezema soodvetni merki za za{tita od damping{ki ceni i go opredeluva vremetraeweto na tie merki.

^len 35

Vo Ministerstvoto za stopanstvo se formira komisija za za{tita od monopolskoto odnesuvawe na pazarot, neosnovani dejstvija na ograni~uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto i drugi dejstvija na naru{uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto (vo natamo{niot tekst: Komisija).

Komisijata gi sledi pojavite na monopolskoto odnesuvawe na pazarot, koristeweto na dominantnata polo`ba na pazarot, neosnovani dejstvija so koi se ograni~uva pazarot i pretpriemni{tvoto, nelojalnata konkurencija i drugite dejstvija na naru{uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto.

^len 36

Komisijata od ~len 35 na ovoj zakon ja so~inuvaat pretstavnici na nadle`nite organi i istaknati stopanstvenici i stru~waci.

Ministerot za stopanstvo go utvrduva brojot i sostavot na Komisijata i imenuva pretsedatel i ~lenovi na Komisijata.

Na~inot, postapkata i rabotata na Komisijata ja utvrduva ministerot za stopanstvo.

^len 37

Inicijativa za ocenuvawe na dejstvijata na monopolskoto odnesuvawe na pazarot, koristeweto na dominantnata polo`ba na pazarot, neosnovani dejstvija so koi se ograni~uva pazarot i pretpriemni{tvoto, nelojalnata konkurencija i drugite dejstvija na naru{uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto mo`at da pokrenat pravnite i fizi~kite lica, stopanskite komori, dr`avnite organi i organite na lokalnata samouprava, potro{uva~ite i drugi zainteresirani lica.

Ako spored misleweto na Komisijata postoi osnovano somnenie deka e izvr{eno dejstvie na monopolsko odnesuvawe, pojava na koristewe na dominantnata polo`ba na pazarot, neosnovani dejstvija na ograni~uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto, nelojalna konkurencija i drugi dejstvija na naru{uvawe na pazarot i pretpriemni{tvoto, Komisijata mo`e da pobara od trgovecot potrebna dokumentacija zaradi utvrduvawe na postoewe na tie dejstvija.

Dokolku Komisijata utvrdi postoewe na dejstvija od stav 1 na ovoj ~len go izvestuva ministerot za stopanstvo za prezemawe na soodvetni merki.

^len 38

Nadzor nad primenata na ovoj zakon vr{at nadle`nite inspekciski organi.

^len 39

Ako pri vr{eweto na trgovija i uslugi vo trgovijata ne se ispolneti propi{anite minimalno-tehni~ki, higiensko-sanitarni uslovi i drugi uslovi propi{ani so zakon, nadle`niot inspektor }e donese re{enie za zabrana na vr{ewe na dejnosta do ispolnuvaweto na tie uslovi.

Protiv re{enieto od stav 1 na ovoj ~len mo`e da se izjavi `alba do nadle`noto ministerstvo.

@albata izjavena protiv re{enieto od stav 1 na ovoj ~len ne go odlaga izvr{uvaweto na re{enieto.

^len 40

Ako trgovecot vr{i trgovija i uslugi vo trgovijata neregistriran ili vr{i dejnosti za koi ne e registriran i nadvor od prostoriite i prostorite vo koi mu e odobreno vr{eweto na dejnosta, pazarniot inspektor }e donese re{enie so koe }e se zabrani vr{eweto na dejnosta.

Protiv re{enieto od stav 1 na ovoj ~len mo`e da se izjavi `alba do Ministerstvoto za stopanstvo.

@albata izjavena protiv re{enieto od stav 1 na ovoj ~len ne go odlaga izvr{uvaweto na re{enieto.

Vo slu~aite od stav 1 na ovoj ~len pazarniot inspektor vremeno do donesuvawe odluka od nadle`niot sud gi odzema proizvodite.

Za izvr{enoto odzemawe na proizvodite od stav 4 na ovoj ~len pazarniot inspektor izdava potvrda.

Za proizvodite {to se podlo`ni na rasipuvawe, pazarniot inspektor prezema dejstvija za nivna proda`ba, a pari~nite sredstva od izvr{enata proda`ba gi uplatuva na smetka na Republi~kiot buxet.

^len 41

Ako trgovecot neopravdano go odbie baraweto na potro{uva~ot, proizvodite {to imaat nedostatoci da gi zameni so novi proizvodi ili da go vrati iznosot za platenite proizvodi ili so soglasnost na potro{uva~ot da go otstrani nedostatokot na proizvodite, pazarniot inspektor }e donese re{enie, so koe }e mu naredi na trgovecot da go zadovoli osnovanoto barawe na potro{uva~ot.

^len 42

Ako evidencijata {to ja vodi trgovecot, vo smisla na ~len 11 od ovoj zakon, ne se nao|a vo proda`niot objekt i ne e dostapna vo sekoe vreme, pazarniot inspektor so re{enie go zabranuva vr{eweto na dejnosta do obezbeduvawe na evidencijata za uvid.

Protiv re{enieto od stav 1 na ovoj ~len mo`e da se izjavi `alba do Ministerstvoto za stopanstvo.

@albata izjavena protiv re{enieto od stav 1 na ovoj ~len ne go odlaga izvr{uvaweto na re{enieto.

^len 43

Ako trgovecot ne vodi evidencija ili uredno ne vodi evidencija za nabavka i proda`ba na proizvodite, vo smisla na ~len 11 od ovoj zakon, pazarniot inspektor }e donese re{enie so koe mu zabranuva vr{ewe na dejnosta do tri meseci.

^len 44

Imotno-pravna za{tita poradi storeno dejstvie na monopolsko odnesuvawe na nelojalna konkurencija se ostvaruva so tu`ba vo procesna postapka.

Tu`bata od stav 1 na ovoj ~len mo`e da ja podnese trgovecot koj e o{teten, komorata i druga forma na zdru`uvawe na trgovcite, potro{uva~ite i drugite zainteresirani organi ili organizacii.

Postapkata po tu`bata od stav 2 na ovoj ~len e itna.

^len 45

Pravoto na tu`ba od ~len 44 na ovoj zakon zastaruva za edna godina od denot koga tu`itelot doznal za deloto i storitelot, a najdocna za tri godini od denot na izvr{uvaweto na deloto.

^len 46

So pari~na kazna od 50 do 150 plati }e se kazni za stopanski prestap pretprijatieto i drugo pravno lice ako:

1) vr{i trgovija neregistrirano (~len 2 stav 1);

2) vr{i trgovija na golemo na pazarite na malo i vr{i trgovija na malo na pazarite na golemo (~len 8);

3) ne vodi evidencija za nabavka i proda`ba na proizvodi i vr{ewe na trgovski uslugi (~len 11);

4) izvr{i dejstvie koe spored ovoj zakon pretstavuva monopolski dogovor (~len 20);

5) izvr{i dejstvie koe spored ovoj zakon pretstavuva zloupotreba na dominantnata pololo`ba (~len 22);

6) izvr{i dejstvie {to e naso~eno kon sozdavawe i koristewe na monopolska polo`ba (~len 23);

7) ne se pridr`uva na merkata za opredeluvawe najvisoki ceni za oddelni proizvodi i uslugi (~len 24) i

8) izvr{i dejstvie {to pretstavuva delo na nelojalna konkurencija (~lenovi 32 i 33).

Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len, pokraj pari~nata kazna, }e se izre~e i za{titna merka odzemawe na ostvarenata imotna korist i zabrana na vr{ewe na dejnosta vo traewe od dve do pet godini.

Za dejstvijata od stav 1 to~ki 1,2 i 3, pokraj za{titnite merki od stav 2 na ovoj ~len }e se izre~e i za{titna merka odzemawe na vremeno odzemenite proizvodi soglasno so ~len 40 stav 4 na ovoj zakon.

Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len }e se kazni za stopanski prestap i odgovornoto lice vo pretprijatieto i drugo pravno lice so pari~na kazna od pet do deset plati i }e se izre~e za{titna merka zabrana na vr{ewe odgovorna dol`nost vo traewe od edna do tri godini.

^len 47

So pari~na kazna od 50 do 130 plati }e se kazni za stopanski prestap pretprijatieto i drugo pravno lice koe ne se pridr`uva na merkite, so koi e propi{ana obvrska za:

1) pu{tawe vo promet na opredeleni vidovi i koli~estva na oddelni proizvodi ili stavawe na raspolagawe, odnosno ispora~uvawe na opredeleni korisnici, spored opredelen redosled (~len 28 to~ka 5);

2) formirawe i dr`ewe vo rezerva opredeleni vidovi i koli~estva proizvodi (~len 28 to~ka 6);

3) vr{ewe prevoz na proizvodi, drugi dobra, kako i na gra|ani (~len 28 to~ka 7) i

4) ~uvawe opredeleni proizvodi vo svoete skladovi, rastovaruvawe, odnosno tovarewe na opredeleni proizvodi (~len 28 to~ka 8).

Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len, pokraj pari~nata kazna, na pretprijatieto i drugo pravno lice, }e se izre~e i za{titna merka zabrana na vr{ewe dejnosta vo traewe od edna do tri godini.

^len 48

So pari~na kazna od 50 do 120 plati }e se kazni za stopanski prestap pretprijatieto i drugo pravno lice koe ne se pridr`uva na merkite so koi e propi{ana zabrana:

1) na trgovija na opredeleni proizvodi, vklu~uvaj}i go i izvozot, odnosno uvozot na tie proizvodi, ograni~uvawe na trgovijata na oddelni proizvodi vo pogled na koli~estvoto, kvalitetot idi drugi svojstva na proizvodite ili opredeluvawe posebni uslovi za trgovija na oddelni proizvodi (~len 28 to~ka 1),

2) na vr{ewe na trgovija na opredeleni proizvodi (~len 28 to~ka 2);

3) vo trgovija na golemo na opredeleni proizvodi me|u proizvoditelot ili uvoznikot i pretprijatieto {to tie proizvodi gi prodava na malo, da ne mo`e da u~estvuva vo svojstvo na posrednik pove}e od edno lice (~len 28 to~ka 3) i

Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len, pokraj pari~nata kazna, }e se izre~e i za{titna merka zabrana na vr{ewe na dejnosta vo traewe od edna do tri godini.

Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len, }e se kazni za stopanski prestap i odgovornoto lice vo pretprijatieto i drugo pravno lice so pari~na kazna od pet do deset plati i }e se izre~e i za{titna merka zabrana na vr{ewe odgovorna dol`nost vo traewe od edna do tri godini.

^len 49

So pari~na kazna od ~etiri do 20 plati }e se kazni za prekr{ok pretprijatieto i drugo pravno lice ako:

1) vr{i proda`ba na proizvodi i pod uslovi sprotivno na propisite od ~len 4 stavovi 5 i 6 na ovoj zakon;

2) na pazarite vr{i trgovija na proizvodi ili ovozmo`i proda`ba na proizvodi koi ne se navedeni vo ~len 6 na ovoj zakon;

5) vr{i trgovija na proizvodi na golemo i malo i dava uslugi nadvor od prostoriite i prostorite vo koi e odobreno vr{eweto na dejnosta (~len 9);

6) ne gi obezbedi minimalno-tehni~kite, higiensko-sanitarnite uslovi i drugi uslovi propi{ani so zakon i drug propis (~len 10);

7) ne go prijavi rabotnoto vreme soglasno so ~len 12 stav 2 na ovoj zakon;

8) ne se pridr`uva na rabotnoto vreme (~len 12 stav 3);

9) pri rakuvaweto so proizvodite ne obezbedi higiensko-sanitarni i zdravstveni uslovi ili ako pakuvaweto, odnosno prepakuvaweto, ne go vr{i na na~in so koj se obezbeduva za~uvuvawe na kvalitetot na proizvodite (~len 13);

10) na vidliv na~in ne ja istakne cenata na proizvodite, i ne se pridr`uva na istaknatata cena, i ne ja istakne vo denari (~len 14 to~ka 1);

11) sni`enite (namalenite) ceni ne gi istakn`e zaedno so cenata {to prethodno ja naplatuval za istiot proizvod ili usluga i sni`enata cena ne e realna i vistinita (~len 14 stav 1 to~ka 2);

12) ne izdade smetka za prodadenite proizvodi (~len 14 to~ka 3);

13) na vidliv na~in ne go istakne rabotnoto vreme (~len 14 to~ka 4);

14) na potro{uva~ite ne gi prodava proizvodite pod isti uslovi (~len 14 to~ka 5);

15) ne gi meri to~no proizvodite i ako ne mu ovozmo`i na potro{uva~ot da go proveri koli~estvoto na kupenite proizvodi (~len 14 to~ka 6);

16) pri pomali pakuvawa na priizvodi ne upotrebi materijal za obvivka {to odgovara na spakuvanite proizvodi (~len 14 to~ka 7);

17) ne obezbedi proizvodite da imaat soodvetna dokumentacija za nivna identifikacija napi{ana na makedonski jazik i kirilsko pismo (deklaracija, na~in na upotreba i sli~no) (~len 14 stav 1 to~ka 8);

18) proizvodite so nedostatok prostorno ne gi izdvoi na vidliv na~in i ne ozna~i deka proizvodite se so nedostatok (~len 16);

19) ne ja istakne firmata soglasno so ~len 17 od ovoj zakon i

20) ne dostavi podatoci za cenite, odnosno ako dostavi pogre{ni podatoci do Ministeretvoto za stopanstvo (~lsn 25).

Za prekr{okot od stav 1 to~ka 16 }e se izre~e i za{titna merka odzemawe na proizvodite.

Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len }e se kazni za prekr{ok i odgovornoto lice vo pretprijatieto i drugo pravno lice od edna pettina do tri plati i }e mu se izre~e i za{titna merka zabrana na vr{ewe odgovorni raboti i rabotni zada~i vo traewe od tri meseci do edna godina.

Za prekr{okot od stav 1 na ovoj ~len od to~kite 1 do 19 pazarniot inspektor mo`e da naplati pari~na kazna na samoto mesto vo iznos do dve plati, a za odgovornoto lice vo pretprijatieto i drugo pravno lice vo iznos do edna polovina od plata.

^len 50

So pari~na kazna od edna pettina do tri plati }e se kazni za prekr{ok fizi~koto lice koe vr{i trgovija za dejstvijata od ~lenovite 46 stav 1, 47 stav 1 i 49 stav 1 na ovoj zakon.

Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len, pokraj pari~nata kazna, na fizi~koto lice koe vr{i trgovija }e se izre~e i za{titna merka zabrana na vr{ewe na dejnosta vo traewe od tri meseci do edna godina i odzemawe na ostvarenata imotna korist.

^len 51

So pari~na kazna od edna pettina do tri plati }e se kazni za prekr{ok fizi~ko lice koe vr{i trgovija za dejstvijata od ~len 48 na ovoj zakon.

Za dejstvijata od stav 1 na ovoj ~len, pokraj pari~nata kazna, na fizi~koto lice koe vr{i trgovija }e se izre~e i za{titna merka zabrana na vr{ewe na dejnosta vo traewe od dva do {est meseci.

^len 52

Za dejstvijata od ~len 49 na ovoj zakon pazarniot inspektor mo`e da naplati pari~na kazna na samoto mesto vo iznos do edna petina od plata za fizi~koto lice koe vr{i trgovija.

^len 53

Za prekr{okot predviden vo ~len 46 stav 1 to~ka 1, ako e storen od maloletno lice, }e se kazni roditelot, odnosno staratelot, so pari~na kazna od edna desetina do edna polovina od plata.

^len 54

Trgovecot e dol`en da go usoglasi svoeto rabotewe so odredbite na ovoj zakon vo rok od tri meseci od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon.

^len 55

Propisite od ~lenovite 4, 10 i 11 na ovoj zakon }e se donesat vo rok od {est meseci od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon.

Ministerot za stopanstvo vo rok od eden mesec od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon }e go opredeli rabotnoto vreme od ~len 12 na ovoj zakon.

Do donesuvaweto na propisite od stavovite 1 i 2 na ovoj ~len }e se primenuvaat propisite {to va`ele do denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon.

^len 56

So vleguvaweto vo sila na ovoj zakon prestanuvaat da va`at Zakonot za trgovija ("Slu`ben list na SFRJ" broj 46/90 i "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" broj 13/93), Zakonot za merkite za ograni~uvawe na pazarot i na slobodniot promet na stoki i uslugi od interes za celata zemja ("Slu`ben list na SFRJ" broj 28/75), Zakonot za sistemot na op{testvena kontrola na cenite ("Slu`ben list na SFRJ" broj 84/89 i "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" broj 13/93), Zakonot za promet so stoki ("Slu`ben vesiik na SRM" broj 10/90, 30/90 i "Slu`ben vesnik na Republika Makedonnja" broj 13/93) i Zakonot za op{testvena kontrola na cenite ("Slu`ben vesnik na SRM" broj 20/90 i "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" broj 13/93)

^len 57

Ovoj zakon vleguva vo sila osmiot den od denot na objavuvaweto vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".

ISPRAVKA NA ZAKONOT ZA TRGOVIJATA

Vo ~len 49 stav 2 namesto brojot "16" treba da stoi brojot "17".