PRESMETKA NA KAMATA
^len 279 od Zakonot za obligacionite odnosi
Gra|anskoto oddelenie na Vrhovniot sud na Republika Makedonija, po
povod zabele`anite nedostatoci vo postapkite pred sudovite vo vrska so
primenata na konformnata metoda pri presmetkata na zateznata kamata, a po
sovetuvaweto so sudiite vo izvr{nite oddelenija odr`ano na 21.12.1995 godina,
na sednicata odr`ana na 26.02.1996 godina, usvoi
PRAVNO MISLEWE
ZA
PRIMENA NA KONFORMNATA METODA PRI PRESMETKATA NA ZATEZNATA
KAMATA
Pri presmetuvaweto na zateznata kamata, koe spored odredbite na Zakonot
za viso~inata na stapkata na zateznata kamata, se vr{i mese~no so primena na konformnata metoda, za da se izbegne
zasmetuvawe kamata na kamata, koga presmetkata se vr{i za period podolg od edna
godina, presmetanata zatezna kamata za prvata godina od zadocnuvaweto so
pla}awe na glavniot dolg (glavnicata), ne se dodava na iznosot na glavniot
dolg, tuku natamu presmetuvaweto na zateznata kamata se vr{i samo na iznosot na
glavniot dolg. Na krajot na vtorata godina presmetanata zatezna kamata ne se
dodava na iznosot na glavniot dolg, tuku i za tretata i natamo{nata godina, presmetuvaweto na
zateznata kamata se vr{i kako i za vtorata godina. Na krajot site iznosi na
presmetanata zatezna kamata, za celiot
period na zadocnuvawe so pla}awe na
glavniot dolg, se sobiraat i toj zbir pretstavuva iznos {to dol`nikot go
dol`i kako zatezna kamata.
Presmetuvaweto na zateznata kamata na ozna~eniot na~in }e se vr{i i vo
postapkite za izvr{uvawe koi se vo tek.
O b r a z l o ` e n i e
Vo ~lenot 1 od Zakonot za
visinata na stapkata na zateznata kamata ("Slu`ben vesnik na RM" br.65/92 i 70/93) e propi{ano deka dol`nikot koj }e
zadocni so ispolnuvaweto na pari~na
obvrska pla}a zatezna kamata na iznosot na dolgot do momentot na
isplatata, vo visina na eskontnata
stapka {to ja utvrduva Narodnata banka na Republika Makedonija, zgolemena za
400% (do 27.09.1993 godina), odnosno 200% (od 27.09.1993 godina navamu).
Presmetkata na zatezna kamata se vr{i mese~no so primena na konformnata metoda.
Treba da se napomene deka pred donesuvawe na Zakonot za visinata na
stapkata na zateznata kamata be{e vo sila Zakonot za viso~inata na stapkata na
zateznata kamata ("Slu`ben list na
SFRJ" br.57/89) so
skoro isti odredbi, so toa {to procentot na zgolemuvaweto na eskontnata stapka
be{e pomal (20%).
Utvrduvaweto na stapkata na zateznata kamata vo ovie zakoni trgnuva od
odredbite na ~len 277 stav 1 od Zakonot za obligacionite odnosi,spored koi dol`nikot koj }e zadocni so ispolnuvaweto na pari~na obvrska dolguva, pokraj
glavniot dolg (glavnicata) i zatezna kamata po stapkata utvrdena so zakon.
Vo primenata na konformnata metoda spored odredbite na Zakonot za
visinata na stapkata na zateznata kamata se zabele`ani opredeleni nedostatoci,
koi uka`uvaat na toa deka konformnata metoda
se primenuva taka {to se kr{i zabranata propi{ana so ~len 279 stav 1 od
Zakonot za obligacionite odnosi, spored koja, na vtasanata, a neisplatena dogovorna i zatezna kamata, kako
i na drugi vtasani povremeni pari~ni davawa, ne te~e zatezna kamata, osven koga
toa e opredeleno so zakon.
Po izvr{enite prou~uvawa i konsultacii so opredeleni finansiski
institucii i ustanovi za finansisko ve{ta~ewe, e utvrdeno deka konformnata metoda pretstavuva metod spored koj se
vr{i presmetka na kamatata vo pokratki periodi od periodot za koj e utvrdena kamatnata stapka. Vpro~em, i
so odredbata od ~len 71 stav 3 od Zakonot za smetkovodstvoto ("Slu`ben vesnik na RM" br.42/93) e propi{ano deka
presmetkata na kamatite vo pokusi
periodi od periodot za koj e utvrdena kamatnata stapka, se vr{i po
konformnata metoda.
So ogled na ovi propisi, spored nao|aweto na Gra|anskoto oddelenie na
Vrhovniot sud na Republika Makedonija, vo vrska so pra{aweto za toa dali
primenata na konformnata metoda za presmetuvawe na kamatata za periodi podolgi
od edna godina, odnosno za polni godini, pretstavuva pravno pra{awe ili pra{awe
od finansiskata struka, se zazede stojali{te deka toa e pravno pra{awe, bidej}i so zakonski propisi e regulirano vo koi
slu~ai se primenuva konformnata metoda.
Vo smisla na odredbite na Zakonot za visinata na stapkata na zateznata
kamata, Narodnata banka na Republika Makedonija donesuva i objavuva odluka vo "Slu`ben vesnik na RM",so koi za eskontnata stapka se opredeluva vo procenti godi{no, t.e. na godi{no nivo, kakvi {to
odluki se objaveni vo "Slu`ben vesnik na
RM" br.25/95, 45/95,
98/95, 9/96 i taka so red nanazad. Od toa proizleguva deka presmetkata na
zateznata kamata so primena na
konformnata metoda se vr{i samo vo ramkite na
godinata dokolku se zadocni so ispolnuvawe na pari~nata obvrska, dodeka pri presmetuvawe na kamatata, koga se
navleguva vo vtorata ili narednite
godini, so presmetanata kamata za prethodnata godina ne mo`e da se zgolemi
iznesot na glavniot dolg (glavnicata),
bidej}i ako toa se napravi toga{ i vrz
prethodno presmetanata zatezna kamata
se vr{i presmetka na zatezna kamata, {to ponatamu zna~i deka na neisplatenata
vtasana zatezna kamata te~e zatezna
kamata (anatocizam vo pravoto), so {to direktno se kr{i zabranata propi{ana so odredbata od ~len 279 stav 1 od
Zakonot za obligacionite odnosi.
Zaradi toa, bidej}i se raboti za pravno pra{awe vo vrska so primenata
na zakonskite propisi, a ne za metod za
presmetka na zateznata kamata, Gra|anskoto oddelenie na Vrhovniot
sud na Republika Makedonija go usvoi
gornoto pravno mislewe, soglasno odredbite od ~len 83 stav 3 od Zakonot za
sudovite,so koi e propi{ano deka na
sednicata na sudskite oddeli se razgleduvaat
pra{awa od interes za rabotata na site soveti, odnosno sudii {to se vo sostav na oddelot, osobeno vo odnos na
primenata na zakonite vo soodvetni
oblasti i voedna~uvawe na sudskata praktika kako i za unapreduvawe na
metodot na rabota.